Niezrealizowane świadczenie wspierające po śmierci wnioskodawcy – III AUa 176/25 – wyrok z uzasadnieniem

W Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych opublikowano wyrok z uzasadnieniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, sygn. III AUa 176/25, dotyczący prawa wdowy do niezrealizowanego świadczenia wspierającego po zmarłym mężu. Wyrok wydał sędzia Bożena Szponar-Jarocka. Uzasadnienie zostało sporządzone niestarannie — poniżej znajduje się treść wyroku wraz z uzasadnieniem, z zachowaniem oryginalnej pisowni i błędów.

Sygn. akt III AUa 176/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 października 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Bożena Szponar-Jarocka

Protokolant: Aneta Rogowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30.09.2025 r. w B.

sprawy z odwołania T. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

o niezrealizowane świadczenie wspierające

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.

od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lutego 2025 r. sygn. akt III U 754/24

I.

zmienia zaskarżony wyrok w całości i oddala odwołanie;

II.

odstępuje do obciążania T. D. kosztami zastępstwa prawnego organu rentowego za II instancję.

Sygn. akt III AUa 176/25

UZASADNIENIE

(…) Oddział w B. decyzją z 6 listopada 2024 r. odmówił T. D. przyznania prawa do niezrealizowanego świadczenia wspierającego.

T. D. odwołała się od powyższej decyzji. Wniosła o jej zmianę i przyznanie prawa do wypłaty niezrealizowanego świadczenia wspierającego przez jej męża K. D. za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 października 2024 r.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z 18 lutego 2025 r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał T. D. prawo do niezrealizowanego świadczenia wspierającego po mężu K. D. za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 października 2024 r. (pkt 1) oraz zasądził od organu rentowego na rzecz T. D. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od uprawomocnienia się tego orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 2).

Sąd Okręgowy ustalił, że T. D. była żoną K. D.. Małżonkowie do chwili śmierci K. D. zamieszkiwali razem i prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. K. D. był osobą niepełnosprawną, otrzymywał rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. T. D. otrzymywała emeryturę. 31 stycznia 2024 r. K. D. złożył w Wojewódzkim Zespole do spraw Orzekania o Niepełnosprawności wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wraz z wymaganymi załącznikami. Decyzją z 8 sierpnia 2024 r. Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. ustalił poziom potrzeby wsparcia na 99 punktów. Decyzję wydano na okres do 31 grudnia 2026 r.

28 października 2024 r. K. D. złożył w ZUS wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego.

K. D. zmarł 30 października 2024 r. o godz. 2.30. Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w tym samym dniu o godz. 19.32, wprowadził do rejestru datę ostateczności decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Biorąc powyższe pod uwagę ZUS uznał, że postępowanie w sprawie przyznania świadczenia wspierającego powinno został umorzone.

Decyzją z 6 listopada 2024 r. (…) Oddział w B. odmówił T. D. przyznania prawa do niezrealizowanego świadczenia wspierającego, podnosząc że na dzień zgonu K. D. nie był uprawniony do świadczenia wspierającego.

Sąd Okręgowy w motywach rozstrzygnięcia odwołał się do art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Mając to na uwadze Sąd wskazał, że według organu rentowego, K. D. nie spełnił przesłanek, wymaganych do nabycia prawa do świadczenia wspierającego, gdyż zmarł w dniu 30 października 2024 r. o godz. 2.30, a Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności wprowadził do rejestru datę ostateczności decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia dopiero o godz. 19.32, a więc już po śmierci K. D..

W ocenie Sądu nie można zgodzić się z powyższym stanowiskiem, gdyż organ rentowy powołuje się na przesłankę, nie wskazaną w ustawie o świadczeniu wspierającym. K. D. spełnił zaś wszystkie przesłanki wymagane do nabycia prawa do świadczenia wspierającego, określone w art. 3 ust. 2 tej ustawy. Z akt ZUS i odpowiedzi na odwołanie wynikało, że K. D. w dniu 31 stycznia 2024 r. złożył w Wojewódzkim Zespole do spraw Orzekania o Niepełnosprawności wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wraz z wymaganymi załącznikami. Decyzją z 8 sierpnia 2024 r. (…) w W. ustalił poziom potrzeby wsparcia na 99 punktów. Poza sporem było, że decyzja ta stała się ostateczna. Wniosek do ZUS o przyznanie świadczenia wspierającego K. D. złożył 28 października 2024 r., a więc w terminie wskazanym w art. 9 ust. 2 ww. ustawy. Ustawa o świadczeniu wspierającym, jak zauważył Sąd, nie uzależnia zaś przyznania świadczenia wspierającego od daty wprowadzenia przez (…) do systemu daty ostateczności decyzji ustalającej poziom wsparcia, gdyż jest to tylko kwestia techniczna. K. D. złożył w ZUS wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego, ale zmarł przed faktyczną wypłatą przez ZUS świadczenia.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu, nie można było przyjąć, że K. D. nie był osoba pobierającą świadczenie wspierające. W chwili śmierci K. D. miał już nabyte prawo do wypłaty świadczenia wspierającego in abstracto, ponieważ jeszcze przed datą zgonu spełnił wszystkie przesłanki, z którymi ustawa wiąże powstanie prawa do tego świadczenia. Ponadto, składając wniosek do organu rentowego o przyznanie prawa do świadczenia wspierającego dopełnił formalności, od których ustawa uzależnia realizację tego prawa. Istotne jest też to, że przyznanie przez ZUS świadczenia wspierającego nie wymaga nawet wydania decyzji (art. 13 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Powyższe okoliczności, w przekonaniu Sądu, uprawniały do uznania K. D. za osobę pobierającą świadczenie wspierające w rozumieniu art. 4 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. W ocenie Sądu wykładnia spornego przepisu dokonana przez ZUS jest nieprawidłowa, gdyż uzależnia nabycie statusu osoby pobierającej świadczenie wspierające oraz aktywację ochrony interesów jej najbliższych w postaci prawa do nierealizowanego świadczenia od dokonania przez organ rentowy i (…) czynności technicznych, w tym sprawnego rozpoznania wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom wsparcia i wprowadzenia daty jej ostateczności oraz sprawnego rozpoznania wniosku o świadczenie wspierające, czy też wydania zlecenia stosownego przelewu. Zdaniem Sądu zastosowana przez organ rentowy interpretacja art. 4 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym prowadziłaby do wypaczenia celu tej regulacji i pozbawiłaby bliskich zmarłego prawa do wypłaty niezrealizowanego świadczenia wspierającego, mimo ziszczenia się wszystkich przesłanek nabycia prawa do jego wypłaty.

Z powyższych względów Sąd uznał, że chociaż K. D. zmarł przed faktyczną wypłatą przysługującego mu świadczenia, należało go uznać za osobę pobierającą świadczenie w rozumieniu art. 4 ust. 3 ustawy o świadczeniu wpierającym. Zdaniem Sądu, K. D. przysługiwało prawo do wypłaty świadczenia wspierającego od miesiąca złożenia wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom wsparcia, tj. od 1 stycznia 2024 r. (art. 26 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym). Odmienne stanowisko ZUS, przedstawione w piśmie z 27 stycznia 2024r., o przysługiwaniu tego świadczenia dopiero od 31 stycznia 2024 r., nie miało w ocenie Sądu podstawy prawnej. Zdaniem Sądu, odwołującej przysługuje niezrealizowane świadczenie za okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 października 2024 r., a nie jedynie za miesiąc, w którym nastąpił zgon K. D.. Skoro bowiem K. D. przysługiwało świadczenie wspierające od 1 stycznia 2024r., a nie zostało mu wypłacone, należy je wypłacić T. D.. Nadto, w ocenie Sądu, zawarte w art. 4 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym sformułowanie „za pełny miesiąc, w którym nastąpił zgon” oznacza jedynie, że w przypadku śmierci osoby, pobierającej świadczenie wspierające, niezrealizowane świadczenie jest przyznane za cały miesiąc, w którym nastąpił zgon, a nie jedynie za część tego miesiąca (tj. do daty zgonu). Ponieważ odwołująca domagała się wypłaty niezrealizowanego świadczenia za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 października 2024 r., Sąd uwzględnił odwołanie w takim zakresie.

Dlatego też, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję, a o kosztach orzekł na podstawie art. 98 § 1 i § 1¹ k.p.c. oraz § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Organ rentowy wniósł apelację od powyższego wyroku. Zaskarżając wyrok w w całości podniósł zarzut naruszenia art. 4 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429) poprzez:

– przyznanie T. D. niezrealizowanego świadczenia wspierającego po zmarłym K. D. w sytuacji, gdy nie pobierał on świadczenia wspierającego przed datą śmierci

– przyznanie świadczenia wspierającego nierealizowanego za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 października 2024 r., w sytuacji gdy przepis ogranicza jego wypłatę do miesiąca, w którym nastąpił zgon osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy.

Wskazując na powyższe zarzuty organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.

T. D. wniosła o oddalenie apelacji organu rentowego i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania za instancję odwoławczą.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy nie były sporne i znajdują należyte oparcie w materiale sprawy, dlatego Sąd Apelacyjny przyjął je za własne.

Kwestia sporna dotyczyła oceny prawnej, tj. czy w świetle obowiązujących przepisów organ rentowy decyzją z 6 listopada 2024 r. zasadnie odmówił T. D. wypłaty niezrealizowanego świadczenia wspierającego po zmarłym mężu K. D..

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) o świadczeniu wspierającym, celem świadczenia jest udzielenie osobom niepełnosprawnym, mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem w szczególności potrzeb życiowych tych osób. Natomiast w myśl ust. 2, świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18 roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeb wsparcia, o której mowa w art. 6b³ ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234, 1429), zwanej dalej „decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia”, w której potrzeby wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych.

Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następuje na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1-3 ww. ustawy).

Z treści art. 13 ust. 1-5 ww. ustawy wynika, iż przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia osobie ubiegającej się o świadczenie wspierające informację o przyznaniu tego świadczenia oraz o zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego na jej profilu informacyjnym utworzonym w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Informacja o przyznaniu świadczenia wspierającego oraz o zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego lub zawiadomienie o umieszczeniu tej informacji oraz zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego na profilu informacyjnym mogą zostać przesłane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie ubiegającej się o świadczenie wspierające na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej lub numer telefonu. Nieodebranie informacji o przyznaniu świadczenia wspierającego nie wstrzymuje wypłaty tego świadczenia. W sprawach odmowy przyznania świadczenia wspierającego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję. Decyzje, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacje i inne pisma w sprawie świadczenia wspierającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych doręcza osobie ubiegającej się o świadczenie wspierające i osobie pobierającej świadczenie wspierające wyłącznie w postaci elektronicznej na jej profilu informacyjnym utworzonym w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Informacja o umieszczeniu na profilu informacyjnym decyzji, postanowienia, zawiadomienia, wezwania, zaświadczenia, informacji i innego pisma w sprawie świadczenia wspierającego może zostać przesłana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie ubiegającej się o świadczenie wspierające lub osobie pobierającej świadczenie wspierające na wskazany we wniosku adres poczty elektronicznej lub numer telefonu.

W świetle art. 4 ust. 3-2 ww. ustawy, w razie śmierci osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, świadczenie wspierające pobierane przez tę osobę przysługuje osobie wspólnie z nią zamieszkującej i gospodarującej za pełny miesiąc, w którym nastąpił zgon, o ile świadczenie to nie zostało za ten miesiąc już wypłacone osobie, o której mowa w art. 3 ust. 2. Roszczenie o wypłatę świadczenia wspierającego na zasadach określonych w ust. 3 wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenie wspierające przysługiwało.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, interpretacji powyższych przepisów należy dokonać z zachowaniem podstawowych zasad wykładni prawa. Wskazać należy, iż wykładnia językowa co do zasady powinna mieć pierwszeństwo przy dokonywaniu wykładni. Dopiero jeżeli przy pomocy tej metody nie da się ustalić jednoznacznego znaczenia przepisu należy posłużyć się pozostałymi metodami wykładni systemowej, historycznej lub celowościowej.

Według Słownika Języka Polskiego PWN słowa „pobrać”, „pobierać” oznaczają m.in. wziąć wiele czegoś po kolei albo z wielu miejsc; wziąć coś jako zapłatę, wynagrodzenie, przydział itp.; odebrać od kogoś należność, jakąś opłatę (https://sjp.pwn.pl/slownik/pobierac.html).

W odniesieniu do powyższego należy wskazać, iż zgodnie z wykładnią językową art. 4 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, w przypadku śmierci osoby, która była uprawniona do świadczenia wspierającego, świadczenie wspierające pobierane przez tę osobę przysługuje osobie wspólnie z nią zamieszkującej i gospodarującej za pełny miesiąc, w którym nastąpił zgon, o ile świadczenie te nie zostało za ten miesiąc już jej wypłacone. Podkreślić trzeba, że uproszczony tryb rozpoznawania świadczeń, polegający na braku obowiązku wydawania formalnych decyzji uwzględniających wnioski, a jedynie na udostępnieniu wnioskodawcom na profilu informacyjnym utworzonym w systemie teleinformatycznym informacji w przedmiocie przyznania świadczenia, nie oznacza, że rola organu rentowego ogranicza się do technicznego potwierdzenia należnego uprawnienia. Przyjęcie przeciwnej argumentacji oznaczałoby uznanie, że w sytuacji każdej osoby, legitymującej się decyzją Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności ustalającej poziom wsparcia, złożenie wniosku do ZUS byłoby równoznaczne z przyznaniem prawa do świadczenia wspierającego, a przecież organ rentowy przed przyznaniem świadczenia ocenia m.in. przesłanki wyłączające prawo do świadczenia wspierającego określone w art. 5 ustawy o świadczeniu wspierającym. W przypadku, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie wspierające umiera w trakcie postępowania, organ rentowy zobowiązany jest do umorzenia postępowania na mocy art. 105 § 1 k.p.a. Należy więc rozważyć, w jakim momencie postępowanie administracyjne w sprawie świadczenia wspierającego, należy uznać za zakończone. W ocenie Sądu Apelacyjnego ma to miejsce w momencie udostępnienia informacji o przyznaniu tego świadczenia na profilu informacyjnym utworzonym w systemie informatycznym, co w przypadku niniejszym nie nastąpiło, bowiem K. D. zmarł 30 października 2024 r. W przeciwnym razie trzeba byłoby przyjąć, że ZUS po śmierci osoby uprawnionej może weryfikować przesłanki ustawowe niezbędne do przyznania świadczenia.

Należy również zwrócić uwagę na treść art. 4 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, zgodnie z którym, w razie śmierci osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, świadczenie wspierające pobierane przez tę osobę przysługuje osobie wspólnie z nią zamieszkującej i gospodarującej za pełny miesiąc, w którym nastąpił zgon, o ile świadczenie to nie zostało za ten miesiąc wypłacone już osobie, o której mowa w art. 3 ust. 2. Trzeba zauważyć, że treść tego przepisu jest odmienna niż przepisu art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2024.1631 ze zm.) w świetle którego, w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku – małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku – innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Z art. 4 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wynika, że w przypadku śmierci osoby pobierającej świadczenie wspierające, świadczenie to przysługuje osobom bliskim, o których mowa w tym przepisie za pełny miesiąc, w którym nastąpił zgon, zaś art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, że za cały okres od złożenia wniosku o świadczenie do dnia śmierci uprawnionego. Takie ograniczenie wynika zapewne z tego, że świadczenie wspierające finansowane jest z budżetu państwa a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Wobec powyższego, na gruncie niniejszej sprawy nie można stwierdzić, iż zmarły K. D. był osobą, która pobierała świadczenie wspierające ani w sensie faktycznym, ani prawnym. Zgon męża odwołującej miał miejsce po złożeniu wniosku do organu rentowego o przyznanie świadczenia wspierającego (30 października 2024 r.), ale przed zamieszczeniem informacji o przyznaniu tego świadczenia, czy też decyzji o odmowie przyznania świadczenia oraz przed wypłatą tego świadczenia.

Podsumowując, samo uzyskanie prawomocnego orzeczenia o poziomie wsparcia nie jest równoznaczne z uzyskaniem prawa do świadczenia i jego wypłaty. Art. 9 ust. 1 ustawy wskazuje na konieczność złożenia wniosku w celu ustalenia prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłaty. Taki wniosek w niniejszej sprawie został złożony 28 października 2024 r. przed śmiercią męża odwołującej. Jednak w przypadku, gdy osoba uprawniona do świadczenia wspierającego umiera w trakcie postępowania, organ rentowy zobowiązany jest do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, co w konsekwencji kończy sprawę administracyjną. W razie śmierci strony postępowania brak jest podstaw do dalszego ustalania prawa do wypłaty świadczenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Wskazać należy, iż świadczenie wspierające, jak większość świadczeń socjalnych w polskim systemie prawnym, nie jest dziedziczne. Wynika to z jego charakteru jako świadczenia osobistego, które przysługuje wyłącznie osobie spełniającej warunki określone w przepisach, tj. legitymowanie się odpowiednią decyzją określającą poziom wsparcia. Świadczenia wspierające są wypłacane w celu pokrycia potrzeb konkretnej osoby niepełnosprawnej. Są ściśle związane z sytuacją zdrowotną i życiową, więc ich wypłata nie ma uzasadnienia po śmierci uprawnionego. W przypadku świadczenia wspierającego, na chwilę obecną brak jest przepisów pozwalających na jego dziedziczenie. Ustawodawca określił adresata, a także zastrzegł, że w sytuacji, gdy świadczenie zostanie wypłacone osobie innej niż uprawnionej świadczenie te jest świadczeniem nienależnym, które podlega zwrotowi (art. 29 ust. 1-2 ustawy o świadczeniu wspierającym).

Zauważyć należy, iż Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Ł. K. w odpowiedzi na interpelację posłów nr (…) z 23 stycznia 2024 r. w sprawie procedur orzekania o niepełnosprawności i wypłaty świadczeń wskazał, iż z uprawnienia przewidzianego tym przepisem (art. 4 ust. 3) skorzystać mogą wyłącznie osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zmarłą osobą niepełnosprawną, która świadczenie wspierające już pobierała, a zatem było ono jej wypłacone, chociażby jednorazowo (na taką interpretację wskazuje użycie we wskazanej regulacji zwrotu świadczenie wspierające pobierane przez tę osobę). Wynika stąd, że założeniem ustawodawcy było zapewnienie prawa do świadczenia wyłącznie osobom wspólnie zamieszkującym i gospodarującym ze zmarłą osobą niepełnosprawną, która świadczenie wspierające pobierała.

Nie może zatem budzić wątpliwości, że poza osobą niepełnosprawną upoważnione osoby, o których mowa w przepisach posiadają jedynie legitymację formalną do złożenia wniosku, natomiast adresatem świadczenia wspierającego jest wyłącznie osoba, której wniosek dotyczy. Ta tylko osoba posiada zatem interes prawny w sprawie przyznania świadczenia wspierającego, które ma charakter osobisty i wygasa wraz ze śmiercią osoby niepełnosprawnej.

Jeszcze raz trzeba podkreślić, iż zgodnie z art. 136 ust. 1-2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenie określone ustawą, świadczenie należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku – małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku – innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Osoby wymienione w ust. 1 mają prawo do udziału w dalszym prowadzeniu postępowania o świadczenie, nieukończonego wskutek śmierci osoby, która o te świadczenie wystąpiła.

Zauważyć należy, iż powyższy przepis nie ma zastosowania w przypadku postępowania o świadczenie wspierające, gdyż w tym zakresie ustawa o świadczeniu wspierającym nie zawiera takiego odesłania, a samodzielnie, w sposób wyraźny, lecz węższy reguluje tę kwestię w art. 4 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Reasumując, wskazać należy, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że K. D. na dzień śmierci, tj. 30 października 2024 r. nie miał ustalonego prawa do świadczenia wspierającego, bowiem informacja o przyznaniu tego świadczenia oraz o zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego nie została do tego czasu zamieszona na profilu informacyjnym utworzonym w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym mąż odwołującej nie nabył prawa do wnioskowanego świadczenia i nie był uprawniony do jego pobierania, ani w sensie faktycznym, ani prawnym, co wyklucza możliwość wypłaty nierealizowanego świadczenia wspierającego, o które wystąpiła T. D.. Również brak było możliwości wypłaty niezrealizowanego świadczenia odwołującej za okres od 1 stycznia 2024 r. do 30 października 2024 r., z uwagi na treść przepisu art. 4 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, który wskazuje wprost, iż wypłata świadczenia po zmarłej osobie możliwa jest tylko za miesiąc, w którym doszło do zgonu osoby uprawnionej.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 i oddalił odwołanie na skutek apelacji organu rentowego – pkt I sentencji wyroku.

W odniesieniu do kosztów zastępstwa prawnego należnych organowi rentowego, jako strony wygrywającej ostatecznie spór, Sąd Apelacyjny uznał, że zaszły podstawy do odstąpienia od obciążania odwołującej tymi kosztami na podstawie art. 102 k.p.c. Zaznaczyć należy, iż spór w rozpoznawanej sprawie miał charakter prawny. Biorąc pod uwagę nietypowy, problematyczny charakter sprawy, w której ostatecznie decydująca dla rozstrzygnięcia okazała się przyjęta przez Sąd wykładnia skomplikowanych regulacji, dawało podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c. – pkt II sentencji wyroku.