Wypłata emerytury i renty z tytułu choroby zawodowej w zbiegu a działalność gospodarcza – IV U 582/17 – wyrok z uzasadnieniem

W Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych opublikowano wyrok z uzasadnieniem Sądu Okręgowego w Olsztynie, sygn. IV U 582/17, w sprawie prawa do wypłaty emerytury i renty z tytułu choroby zawodowej w zbiegu przy prowadzeniu działalności gospodarczej, rozpoznanej w pierwszej instancji. Wyrok wydał sędzia Tomasz Madej. Uzasadnienie zostało sporządzone niestarannie — poniżej znajduje się treść wyroku wraz z uzasadnieniem, z zachowaniem oryginalnej pisowni i błędów.

Sygn. akt IV U 582/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 sierpnia 2017 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2017 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy D. Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

o prawo do wypłaty świadczeń w zbiegu

na skutek odwołania D. Z.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

z dnia 24 marca 2017 r. nr (…)

o d d a l a o d w o ł a n i e

sygn. akt IV U 582/17

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 marca 2017 r., znak: (…), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. przyznał D. Z. prawo do emerytury od dnia ** ** **** r. oraz uchylił decyzję z dnia 30 marca 2016 r. (k. 17-18 akt emerytalnych).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła ubezpieczona D. Z.. W uzasadnieniu swojego stanowiska odwołująca wskazała, że z art. 26 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych z dnia 30 października 2002 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1242) w zw. z art. 104 ustawy emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych z dnia 17 grudnia 1998 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 1383) wynika jasno, iż do przychodów mających wpływ na zawieszenie prawa do świadczeń emerytalno-rentowych nie wlicza się przychodów uzyskiwanych z tytułu wykonywania pracy zarobkowej nieobjętej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. Dalej wnioskodawczyni argumentowała, iż zgodne z przepisem art. 9 ust. 4c osoby prowadzące pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury. Ubezpieczona wywodziła zatem, że po ustaleniu prawa do emerytury nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, a co za tym idzie jej dochód wynikający z prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie wpływa na zawieszenie świadczeń emerytalno-rentowych.

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu pisma organ wskazał, że odwołująca pobierała rentę z tytułu choroby zawodowej. W dniu 24 listopada 2015 r. złożyła wniosek o emeryturę. Organ decyzją z dnia 30 marca 2016 r. przyznał wnioskodawczyni prawo do zbiegu świadczeń: 50% emerytury i renty z tytułu choroby zawodowej. Organ powołał treść przepisu art. 26 wskazując, iż świadczenia w zbiegu nie wypłaca się, jeżeli osoba uprawniona osiąga przychód powodujący zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości określony w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, niezależnie od wysokości tego przychodu.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni D. Z., ur. (…), od dnia 01 września 1987 r. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową.

Renta została przyznana okresowo, jednakże komisja lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia orzeczeniem z dnia 05 marca 1996 r. uznał wnioskodawczynię za trwale niezdolną do pracy w związku z chorobą zawodową.

(okoliczność bezsporna, vide: decyzja z dn. 30.12.1987 r. – k. 7 akt rentowych, wypis z treści orzeczenia z dn. 05.03.1996 r. – k. 30 akt rentowych)

W dniu 27 listopada 2015 r. ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie prawa do emerytury. Decyzją z dnia 30 marca 2016 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury w zbiegu z rentą z tytułu choroby zawodowej od dnia ** ** **** r., tj. od daty nabycia uprawnień do emerytury.

(dowód: wniosek z dn. 24.11.2015 r. – k. 1-8 akt emerytalnych, decyzja z dn. 30.03.2016 r. – k. 14-15 akt emerytalnych)

Ubezpieczona prowadzi działalność gospodarczą w zakresie specjalistycznej praktyki (…) ( (…) (…)Działalność tę prowadziła także w okresie od ** ** **** r. do nadal.

(bezsporne; informacje ujawnione w (…) odwołującej)

W dniu 24 marca 2017 r. organ wydał zaskarżoną decyzję.

Stan faktyczny niniejszej sprawy był w całości bezsporny. Sąd ustalił go w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach ubezpieczeniowych, albowiem żadna ze stron postępowania nie kwestionowała ich rzetelności oraz autentyczności i brak było w ocenie Sądu Okręgowego przesłanek, by odmówić im przymiotu wiarygodności.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie D. Z. nie jest zasadne i jako takie nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organ rentowy zasadnie odmówił wypłaty wnioskodawczyni renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową oraz połowy emerytury (świadczeń w zbiegu) przyznając prawo do emerytury, jednakże podejmując wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy jako świadczenia wyższego.

Przepis art. 26 ustawy z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1242) stanowi w ustępie 1, że osobie uprawnionej do renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego oraz do emerytury na podstawie odrębnych przepisów wypłaca się, zależnie od jej wyboru:

1) przysługującą rentę powiększoną o połowę emerytury albo

2) emeryturę powiększoną o połowę renty.

Przepis ustępu 3 wskazuje natomiast, iż przepisu ustępu 1 nie stosuje się, jeżeli osoba uprawniona osiąga przychód powodujący zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości określony w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, niezależnie od wysokości tego przychodu.

Według przepisu art. 104. ust 1. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – prawo do emerytury lub renty ulega zawieszeniu lub świadczenia te ulegają zmniejszeniu, na zasadach określonych w ust. 3-8 oraz w art. 105, w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, o której mowa w ustępie 2 oraz z tytułu służby wymienionej w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 6. Według przepisu ustępu 1a dla emerytów i rencistów prowadzących pozarolniczą działalność za przychód, o którym mowa w ustępie 1, przyjmuje się przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast przepis ustępu 4 stanowi, że przepisy ust. 1, 1a i 2 stosuje się również do osób wyłączonych z obowiązku ubezpieczenia społecznego z tytułu ustalenia prawa do emerytury i renty lub wykonujących działalność niepodlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z uwagi na podleganie temu obowiązkowi.

Regulacja – art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych była przedmiotem wielu kontrowersji, co znalazło odzwierciedlenie w orzecznictwie. W pierwszej kolejności należy wspomnieć o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2006 r., w którym Trybunał uznał wskazany ustęp za zgodny z art. 2 Konstytucji RP. Skarżący zarzucali naruszenie zasady ochrony praw nabytych oraz zaufania do państwa. W uzasadnieniu stwierdzono, że „ograniczenia prawa do uzyskania świadczeń emerytalno-rentowych w sytuacji uzyskiwania wynagrodzenia jest dopuszczalne. Powodem otrzymania świadczeń rentowych nie jest samo inwalidztwo czy też choroba, ale wynikająca z nich niezdolność do pracy. Obowiązkiem ustawodawcy jest zapewnienie środków utrzymania w razie takiej niezdolności. Natomiast ustawodawca nie ma konstytucyjnego obowiązku zapewnienia świadczeń rentowych osobom, które zachowały zdolność do pracy i które pracę kontynuują. Nie ma również konstytucyjnego obowiązku umożliwienia kumulacji świadczeń rentowych i emerytalnych z różnych tytułów”. Z kolei w orzecznictwie sądowym zasadnie stwierdzano, że ustawa z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w sposób wyczerpujący uregulowała kwestię zbiegu świadczeń. Zatem odesłanie do odpowiedniego stosowania ustawy o emeryturach i rentach z FUS dotyczy tylko zakresu tą ustawą nieuregulowanego, co wynika z art. 58 cytowanej ustawy. Dokonując wykładni przepisów prawa ubezpieczeń społecznych należy mieć na uwadze zasadę jednego świadczenia, a wyjątki od tej zasady powinny być interpretowane ściśle. Jeden z tych wyjątków ustanawia art. 26 ustawy z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy raz jeszcze podkreślić należy, iż wobec kategorycznego brzmienia cytowanego wyżej art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest ustalenie, czy wnioskodawczyni z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej osiągała, czy też nie osiągała przychodu czy dochodu (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu) rozumianego, jako faktyczne wynagrodzenie finansowe z tytułu tejże działalności.

Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia z dnia 25 lutego 2014 r. wydanym w sprawie III AUa 1349/13 (Legalis nr 831364) wskazał, że stosownie do treści art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli osoba uprawniona osiąga przychód powodujący zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości, określony w ustawy z 17 grudnia 1998 roku o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niezależnie od wysokości tego przychodu. Dla zastosowania art. 26 ust. 3 ustawy kluczowe jest zatem ustalenie, że osoba uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego oraz do emerytury na podstawie odrębnych przepisów, w okresie pobierania tych zbiegających się świadczeń osiąga przychód, z którym łączy się obowiązek ubezpieczenia społecznego – niezależnie od jego wysokości.

Dla wyniku sprawy niniejszej istotne znaczenie miało rozstrzygnięcie kwestii, czy wnioskodawczyni prowadziła od ** ** **** r. działalność gospodarczej stanowiącą tytuł do osiągania przychodu powodującego zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości.

Z materiału dowodowego zebranego przez tut. Sąd, w szczególności z informacji ujawnionych w (…), informacji podanych przez wnioskodawczynię we wniosku o przyznanie prawa do emerytury (punkt 5.), mianowicie o zamiarze osiągania przychodów po przyznaniu świadczenia, czy ze wskazania w dokumencie „Informacja dotycząca okresów składkowych i nieskładkowych” o prowadzonej działalności gospodarczej, aż po potwierdzenie przez pełnomocnika wnioskodawczyni, że ta prowadzi praktykę (…) podpisuje umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia i świadczy usługi dla NFZ, wynika bez jakichkolwiek wątpliwości, że odwołująca prowadzi działalność gospodarczą (osiąga też przychody).

Przepis art. 6 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność. Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych (art. 8 ust. 6 pkt 1ww. ustawy). Przepis art. 13 pkt 4 tej ustawy stanowi zaś, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Przepis art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej wskazuje zaś, że działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.

Reasumując wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do wypłaty świadczeń w zbiegu (przysługuje renty powiększonej o połowę emerytury), gdyż odwołująca osiąga przychód powodujący zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości określony w ustawie o emeryturach i rentach z FUS (z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej), natomiast ustawodawca nie wskazuje, iż do wyłączenia powołanej w art. 26 ust. 1 zasady dochodzi, gdy przychody przekroczą określoną, przeciwnie niezależnie od wysokości tego przychodu.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy na podstawie art. 477¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie.

/-/ T. Madej