Diety zleceniobiorczyni pracującej w Niemczech a podstawa wymiaru składek – III AUa 598/22 – wyrok z uzasadnieniem
W Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych opublikowano wyrok z uzasadnieniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, sygn. III AUa 598/22, w sprawie wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zleceniobiorczyni wykonującej usługi opiekuńcze w Niemczech oraz uwzględnienia w tej podstawie wynagrodzenia określanego jako diety. Wyrok wydał sędzia Dorota Elżbieta Zarzecka. Uzasadnienie zostało sporządzone niestarannie — poniżej znajduje się treść wyroku wraz z uzasadnieniem, z zachowaniem oryginalnej pisowni i błędów.
Sygn. akt III AUa 598/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 marca 2023 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Dorota Elżbieta Zarzecka
Protokolant: Anna Niemyjska-Bocian
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2023 r. w Ł.
sprawy z odwołania (…) Spółka z o.o. w J.
z udziałem zainteresowanej O. O.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.
o wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu wykonywania umowy zlecenia
na skutek apelacji (…) Spółka z o.o. w J.
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt IV U 259/22
I.
oddala apelację;
II.
zasądza od (…) Spółka z o.o. w J. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w (…) 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.
Sygn. akt III AUa 598/22
UZASADNIENIE
Decyzją z 10 stycznia 2022 r., znak: (…)-(…), nr (…) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 18 ust. 3, art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.) oraz § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 1949) stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia dla O. O. podlegającej ubezpieczeniom jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (…) Sp. z o. o. z siedzibą w J. wynosi w poszczególnych okresach kwoty wskazane w tabeli wydanej decyzji (k – 189-193, plik-I akt ZUS).
W uzasadnieniu stanowiska organ rentowy wskazał, że płatnik nieprawidłowo naliczał podstawy wymiaru składek za miesiące: marzec 2020 r., od maja 2020 r. do grudnia 2020 r. i od lutego 2021 r. do czerwca 2021 r., ponieważ podstawy wymiaru składek nie odpowiadały kwotom uzyskanych przychodów.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł płatnik składek – (…) Sp. z o.o. w J.. Profesjonalny pełnomocnik odwołującego zaskarżonej decyzji zarzucił:
– naruszenie art. 18 ust. 1 oraz ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 2 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że diety należne zleceniobiorcy stanowią podstawę do naliczania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe,
– naruszenie przepisów art. 11 ust.3a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego – poprzez jego niezastosowanie, a według którego jeśli uznaje się, że zleceniobiorca uzyskuje znaczny przychód już w innym państwie członkowskim, niż w tym w którym zamieszkuje, to zleceniobiorca ten nie podlega już ustawodawstwu polskiemu, a co za tym idzie, ZUS niezasadnie naliczył składki w przedmiotowej sprawie,
– naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 775 § 1 k.p., polegające na niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu w stosunku do zleceniobiorcy, albowiem w żaden sposób nie można utożsamiać podróży służbowej pracownika z podróżą służbową zleceniobiorcy do którego stosują się przepisu kodeksu cywilnego (tj. art. 734 § 1 k.c.),
– naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 21 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2020, poz. 1426), polegające na jego niezastosowaniu, a który to odróżnia podróże służbowe pracownika i podróże nie pracownika, a zgodnie z tym przepisem diety za podróże nie pracownika korzystają ze zwolnienia od podatku od osób fizycznych, a zatem jeśli takie wynagrodzenie nie pracownika nie podlega opodatkowaniu, to takie wynagrodzenie nie powinno też stanowić podstawy do obliczenia składek na ubezpieczenie społeczne.
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko i twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z 30 czerwca 2022 r. oddalił odwołanie.
Sąd ten ustalił, że (…) Sp. z o. o. w J. zawarła umowę zlecenia z O. O., na podstawie której miała ona wykonywać czynności związane z pomocą osobom starszym i prowadzeniem gospodarstwa domowego. Usługi świadczone miały być m.in. w Polsce i Niemczech, periodycznie, w okresach uzgodnionych przez strony w oparciu o harmonogram czasu pracy.
O. O. z powyższego tytułu została zgłoszona od dnia 16 lutego 2018 r. do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych i wypadkowego. W ramach umowy wykonywała ona umowę zlecenia na rzecz spółki (…) Sp. z o. o. – naprzemiennie na terytorium Polski oraz Niemiec, świadcząc usługi związane z pomocą osobom starszym (na terenie Niemiec) oraz usługi rekrutacyjne i reklamowe (na terenie Polski). W związku z powyższym Zakład wystawił jej zaświadczenie A1 o zastosowaniu ustawodawstwa polskiego m. in. w okresach od 17 lutego 2020 r. do 16 lutego 2021 r. oraz od 17 lutego 2021 r. do 16 lutego 2022 r. w związku z wykonywaniem umowy zlecenia na rzecz (…) Sp. z o. o.
O. O. wykonywała pracę na terenie Niemiec w okresach: od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r., od 16 kwietnia 2020 r. do 18 czerwca 2020 r., od 13 lipca 2020 r. do 22 sierpnia 2020 r., od 27 września 2020 r. do 20 listopada 2020 r., od 6 stycznia 2021 r. do 31 stycznia 2021 r. Za wykonywaną pracę otrzymała wynagrodzenie: 9 marca 2020 r. wynagrodzenie za usługi reklamowe za styczeń w wysokości: 9,50 €, 10 marca 2020 r. wynagrodzenie i dietę za luty w wysokości: 1.392,69 € 7 maja 2020 r. wynagrodzenie i dietę za kwiecień w wysokości: 606,18 €, 9 czerwca 2020 r. wynagrodzenie i dietę za maj w wysokości: 1.355,00 €, 8 lipca 2020 r. wynagrodzenie i dietę za czerwiec w wysokości: 811,51 €, 7 sierpnia 2020 r. wynagrodzenie i dietę za lipiec w wysokości: 938,15 €, 7 sierpnia 2020 r. wynagrodzenie za usługi reklamowe za czerwiec w wysokości: 70,00 €, 10 września 2020 r. wynagrodzenie za usługi reklamowe za lipiec w wysokości: 79,00 €, 10 września 2020 r. wynagrodzenie i dietę za sierpień w wysokości: 1.058,63 €, 8 października 2020 r. wynagrodzenie i dietę za wrzesień w wysokości: 180,47 € 9 listopada 2020 r. wynagrodzenie i dietę za październik w wysokości: 1.352,50 €, 9 grudnia 2020 r. wynagrodzenie za usługi reklamowe za listopad w wysokości: 924,29 €, 9 lutego 2021 r. wynagrodzenie i dietę za styczeń w wysokości: 1.178,30 €, 9 marca 2021 r. wynagrodzenie i dietę za luty w wysokości: 1.403,37 €, 9 kwietnia 2021 r. wynagrodzenie i dietę za marzec w wysokości: 225,72 €, 10 maja 2021 r. wynagrodzenie i dietę za kwiecień w wysokości: 608,59 €, 10 czerwca 2021 r. wynagrodzenie i dietę za kwiecień w wysokości: 1.402,59 €.
Organ rentowy skorygował wykazaną przez płatnika podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe i 10 stycznia 2022 r. wydał zaskarżoną decyzję. Zakład naliczył podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w następujący sposób: przychód (za każdy miesiąc) wykazany przez płatnika (kolumna 5 załącznika do decyzji) został przeliczony na PLN wg średniego kursu €/PLN obowiązującego w NBP na dzień przed dniem dokonania wypłaty (kolumna 6 załącznika). Następnie kwota netto wypłaconego wynagrodzenia została przeliczona na kwotę brutto (kolumna 7). Jeśli wartość otrzymanego przychodu (kolumna 7) była wyższa od przeciętnego wynagrodzenia za pracę, od łącznej kwoty brutto wypłaconego wynagrodzenia w PLN (kolumna 7) odjęto kwotę równowartości diet za każdy dzień pobytu (kolumna 9). Dieta za jedną dobę podróży służbowej na terytorium Niemiec (zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r., poz.167) wynosi 49 €. Liczba dni pobytu w Niemczech została wykazana w kolumnie 8 załącznika. Ponadto ustalona podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne po obniżeniu o równowartość diet za każdy dzień pobytu poza granicami kraju nie może być niższa od kwoty przeciętnego wynagrodzenia (kolumna 11). W przypadku gdy przychód jest niższy niż przeciętne wynagrodzenie podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi kwota faktycznie uzyskanego przychodu bez pomniejszania o równowartość diety.
Według ZUS O. O. świadcząc usługi opiekuńcze w Niemczech nie przebywała w podróży służbowej, lecz została oddelegowana do pracy za granicą. Stałym miejscem pracy O. O. były Polska i Niemcy. Przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zainteresowanej, płatnik miał obowiązek wliczyć do podstawy wymiaru składek składnik wynagrodzenia nazywany dietą.
Sąd wskazał, że kwestią sporną w sprawie była okoliczność, czy płatnik składek prawidłowo naliczał podstawy wymiaru składek ubezpieczonej za poszczególne miesiące. Organ rentowy stał na stanowisku, że płatnik składek miał obowiązek wliczać do podstawy wymiaru składek zainteresowanej w sprawie składnik wynagrodzenia nazwany dietą. Uznał, że kwalifikowanie zainteresowanej jako pracownika odbywającego podróż służbową było błędne, dlatego wobec niej nie miał zastosowania § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, lecz § 2 ust. 1 pkt 16 cyt. rozporządzenia.
Według Sądu, stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było prawidłowe, gdyż kwoty, które wskazywał odwołujący jako diety, nie są należnościami o tym charakterze, bowiem zainteresowana nie była w podróży służbowej.
Sąd powołał się na przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 18 ust. 1 tej ustawy, podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 18a, stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców ustala się zgodnie z ust. 1 jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie (art. 18 ust. 3). W myśl art. 20 ust. 1 ustawy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe. Jednocześnie, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia (…) z 18 grudnia 1998 r. – podstawy wymiaru składek nie stanowi część wynagrodzenia pracowników, których przychód jest wyższy niż przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy, zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, z wyłączeniem osób wymienionych w art. 18 ust. 12 ustawy – w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób stanowiący podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy. Stosownie do § 5 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia, przepisy § 2-4 stosuje się odpowiednio przy ustalaniu podstawy wymiaru składek osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
W ocenie Sądu, płatnik składek przez zastosowanie wskazywanego przez siebie sposobu jako dozwolonego i prawidłowego (odliczenia składnika przychodu nazwanego dietą nie podlega włączeniu do ustalenia podstawy wymiaru składek) w istocie nieprawidłowo pomniejszał tę podstawę wymiaru składek, nie stosując się do mechanizmu przewidzianego w § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia MPiPS z 18 grudnia 1998 r., co obrazowała tabela stanowiąca załącznik do zaskarżonej decyzji. To w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał prawidłowy sposób naliczenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zainteresowanej. Ze sposobu tego naliczenia wynikało, że kwota netto wypłaconego wynagrodzenia została przeliczona na kwotę brutto; dalej – od łącznej kwoty brutto wypłaconego wynagrodzenia w PLN – odjęto kwotę równowartości diet – za każdy dzień pobytu. Dieta za jeden dzień pobytu wynosiła 49 €. Liczba dni pobytu w Niemczech w stosunku do zainteresowanej została wykazana w załączniku do decyzji. W uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono także, że odliczenie równowartości diet można zastosować wyłącznie wtedy, gdy przychód jest wyższy niż przeciętne wynagrodzenie. Ponadto – ustalona podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne – po obniżeniu o równowartość diet za każdy dzień pobytu poza granicami kraju – nie mogła być niższa – od kwoty przeciętnego wynagrodzenia. W przypadku, gdy przychód jest niższy niż przeciętne wynagrodzenie – podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi kwota faktycznie uzyskanego przychodu – bez pomniejszania o równowartość diety.
Sąd podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku, który w wyroku z 16 kwietnia 2013 r. III AUa 1599/12 wskazał, że w sytuacji, gdy wypłacone przez pracodawcę świadczenia, zakwalifikowane jako diety z tytułu podróży służbowej, nie przysługiwały pracownikom, ponieważ nie odbywali oni podróży służbowej, to nie było podstaw do wyłączenia tych wypłat z oskładkowania na mocy § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.), lecz należało przyjąć je do podstawy oskładkowania jako przychód z tytułu zatrudnienia. Pracodawcy, którzy wypłacają swoim pracownikom wysokie wynagrodzenia za pracę mogą skorzystać z dobrodziejstwa odliczenia od podstawy wymiaru takiej części wynagrodzenia, która odpowiada pełnej diecie z tytułu podróży służbowej. Jeśli jednak suma wynagrodzenia pracownika jest tak ustalona, że po odliczeniu części wynagrodzenia w wysokości równowartości diety do oskładkowania pozostanie mniej, niż kwota przeciętnego wynagrodzenia, to pracodawca nie może odliczyć równowartości całej diety, a jedynie taką jej część, aby do oskładkowania pozostała kwota nie niższa niż przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sąd zwrócił uwagę, że w rozpoznawanej sprawie zainteresowana w okresie wykonywania pracy na rzecz odwołującej spółki była zobowiązana do wykonywania umowy zlecenia zarówno na terenie Polski, jak i na terenie Niemiec. Płatnik składek kierując do ZUS informację odnośnie podstawy wymiaru składek wykazywał tylko przychód uzyskany z tytułu pracy na terenie Polski, natomiast pomijał diety, jakie były wypłacane z tytułu pracy na terenie Niemiec. Skoro w okresie wykonywania pracy na terenie Niemiec, zainteresowana nie przebywała w podróży służbowej, lecz była oddelegowana do pracy w tym kraju, to w świetle obowiązujących przepisów wypłacone diety powinny być w całości uwzględnione jako przychód i stanowić podstawę wymiaru składek.
W ocenie Sądu, sposób wyliczenia podstawy wymiaru składek ustalony przez ZUS i przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odpowiadał przepisom prawa i był prawidłowy. Stąd, Sąd oddalił odwołanie, w oparciu o art. 47714 § 1 k.p.c.
Apelację od tego wyroku złożyła spółka (…), zarzucając Sądowi Okręgowemu:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2019 r., poz.300 ze zm.) oraz § 5 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 2 ust.1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. 2017r. poz. 1949), polegające na błędnej wykładni tych przepisów i przyjęciu, że wynagrodzenie zleceniobiorcy zatrudnionego w Polsce wynikające z jego podróży za granicę w celach wynikających z umowy, stanowi podstawę do naliczenia składek na ubezpieczenie społeczne,
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 775 § 1 k.p., polegające na niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu w stosunku do zleceniobiorcy, albowiem w żaden sposób nie można utożsamiać podróży służbowej pracownika z podróżą służbową zleceniobiorcy do którego stosuje się przepisy kodeksu cywilnego (tj. art. 734 § 1 k.c.),
3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. (Dz. U. 2020 poz. 1426) o podatku dochodowym od osób fizycznych, polegające na jego niezastosowaniu, a który to odróżnia podróże służbowe pracownika i podróże nie pracownika, a zgodnie z tym przepisem diety za podróże nie pracownika korzystają ze zwolnienia od podatku od osób fizycznych, a zatem jeśli takie wynagrodzenie nie pracownika nie podlega opodatkowaniu, to takie wynagrodzenie nie powinno też stanowić podstawy do obliczenia składek na ubezpieczenie społeczne.
Spółka (…) wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i o uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji w całości, zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego liczonych od wartości przedmiotu sporu.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. Sąd Apelacyjny przyjmuje poczynione w pierwszej instancji ustalenia faktyczne za własne, czyniąc je zarazem integralną częścią niniejszego orzeczenia.
Spór w niniejszej sprawie dotyczył ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonej O. O.. Spółka (…) kwestionowała zasadność włączenia przez organ rentowy do podstawy wymiaru składek składnika wynagrodzenia określonego jako „dieta”.
Stosownie do treści art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (emerytalne i rentowe), wymienionych w art. 6 ust. 1-3, stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9, co oznacza przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zasada ta z mocy art. 18 ust. 3 ustawy systemowej ma zastosowanie do ustalenia podstawy wymiaru składki zleceniobiorców, jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. Przepis art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi zaś, że za przychody ze stosunku pracy uznaje się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.
Szczegółowe zasady ustalania podstawy wymiaru składek, w tym przychody wyłączone z podstawy wymiaru określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. 2019. 1949 j.t.).
Płatnik składek utrzymywał, iż faktycznie wypłacone O. O. kwoty określone jako „dieta” podlegają wyłączeniu z podstawy wymiaru składek, na podstawie § 2 ust. 1 pkt 15 ww. rozporządzenia.
W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma fakt, iż zleceniobiorca – O. O. nie przebywała w podróży służbowej w związku z wykonywaniem usług opiekuńczych na terenie Niemiec. Dlatego też nie znajduje w jej sytuacji zastosowanie § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia z 18 grudnia 1998 r., według którego podstawy wymiaru składek nie stanowią diety i inne należności z tytułu podróży służbowej pracownika do wysokości określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalenia należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami.
W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że odliczenie z podstawy wymiaru składek wynagrodzenia według § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia ma miejsce tylko wtedy, gdy delegowanie pracownika ma cechy podróży służbowej, tzn. zjawiska wśród obowiązków pracownika niecodziennego, okazjonalnego, w ramach pracowniczych powinności niezwyczajnego i nietypowego, stanowiącego pewien wyłom w zwykłym świadczeniu pracy.
Definicję legalną podróży służbowej (delegacji) zawiera art. 775 § 1 k.p. Zgodnie z jego treścią pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Biorąc pod uwagę treść ww. przepisu należy uznać, że nie stanowi podróży służbowej wykonywanie czynności (zadań) w różnych miejscowościach, gdy zostało to określone w umowie o pracę czy – jak w rozpoznawanej sprawie – umowie zlecenia (i nie jest konieczne wydanie odrębnego polecenia). Zatem podjęcie przez pracownika czy zleceniobiorcę podróży połączonej z wykonywaniem określonych czynności na podstawie porozumienia z pracodawcą czy zleceniodawcą nie może być uznane za podróż służbową. Podróż służbowa jest konsekwencją wykonania określonego zadania służbowego. Nie stanowi podróży służbowej stałe wykonywanie zadań w różnych miejscowościach i terminach. Przepisy dotyczące podróży służbowej – jak słusznie akcentował to również Sąd Okręgowy – odnoszą się wyłącznie do zadań nietypowych, okazjonalnych. Pracę w ramach delegacji (podróży służbowej) wyróżnia sporadyczność i przemijający czas trwania wysłania oraz wykonywanie konkretnie określonego zadania (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 3 grudnia 2009 r., II PK 138/09, Monitor Prawa Pracy 2010 nr 6, s. 312; z 9 lutego 2010 r., I PK 57/09, OSNP 2011 nr 15-16, poz. 200; z 3 kwietnia 2001 r., I PKN 765/00, OSNP 2003 nr 1, poz. 17 i z 22 lutego 2008 r., I PK 208/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 134). Ze względu na przedmiot podroży służbowej istotne jest to, że pracownik ma wykonać czynności pracownicze wyznaczone do zrealizowania w poleceniu pracodawcy, które nie powinny należeć do zwykłych, umówionych czynności pracowniczych (zob. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08, OSNP 2009 nr 13-14, poz. 166; z 18 marca 1998 r., III ZP 20/97, OSNAPiUS 1998 nr 21, poz. 619; z 15 sierpnia 1980 r., I PZP 23/80, OSNCP 1981 nr 2-3, poz. 26 oraz wyroki z 4 marca 2009 r., II PK 210/08, OSNP 2010 nr 19-20, poz. 233; z 4 lipca 1978 r., I PR 45/78, OSNCP 1979 nr 1, poz. 16 z glosą H. L., Nowe Prawo 1979 nr 11, s. 162; z 16 września 2009 r., I UK 105/09, OSNP 2011 nr 9-10, poz. 131 oraz z 20 lutego 2007 r., II PK 165/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 97).
Wykonywanie podróży służbowej wyróżnia się wśród czynności pracowniczych także ze względu na to, że podstawą odbycia podróży służbowej jest polecenie wykonania konkretnego zadania (polecenie służbowe). O wysłaniu w podróż służbową decyduje polecenie służbowe udania się poza określone w umowie o pracę miejsce wykonywania pracy (art. 29 § 1 pkt 2 k.p.).
W wyroku z 8 listopada 2012 r., II UK 87/12 (niepublikowany) Sąd Najwyższy stwierdził, że o podróży służbowej można mówić jedynie w wypadku delegowania narzuconego pracownikowi, wobec czego zawarcie porozumienia co do wykonywania określonej pracy w ramach delegowania prowadzi do okresowej zmiany ustalonego w umowie miejsca pracy (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 20 lutego 2007 r., II PK 165/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 97; z 4 marca 2009 r., II PK 210/08, OSNP 2010 nr 19-20, poz. 233; z 11 stycznia 2013 r., II UK 157/12, niepublikowany).
Szeroki i jednolity dorobek orzecznictwa (jw.) w zakresie tego, czym jest podróż służbowa rzutuje w konsekwencji na kwestię zakwalifikowania poszczególnych składników składających się na wynagrodzenie ubezpieczonej O. O. do podstawy wymiaru, zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. z 2004 r. Nr 14, poz. 124).
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że O. O. nie odbywała do Niemiec podróży służbowych. Na terenie Niemiec realizowała ona zwykłe, umówione ze zleceniodawcą czynności, czyli opiekowała się osobami w podeszłym wieku, prowadziła im gospodarstwa domowe. Według umowy zlecenia, zawartej między ubezpieczoną a płatnikiem, jej główny zakres obowiązków obejmował czynności związane z pomocą osobom starszym i takie też usługi wykonywała podczas wyjazdów za granicę. W ramach pracy na terenie Niemiec nie wykonywała zadań okazjonalnych, nietypowych, ale zadania wynikające z umówionej ze zleceniodawcą pracy.
O ile w stosunku do niej nie ma zastosowania § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia, który uprawnia do wyłączenia z podstawy wymiaru składki diety i innych należności z tytułu podróży służbowej, o tyle – jak trafnie wywiódł to także Sąd pierwsze instancji – w stosunku do niej ma zastosowanie przepis § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia, który uzależnia wysokość podstawy wymiaru składek od wysokości przychodu pracownika, zatrudnionego za granicą u polskiego pracodawcy. Wbrew więc temu co podnosi apelujący, zasadnie organ rentowy ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne O. O. w oparciu o ten przepis.
Nie ma także racji skarżący, zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 21 ust. 1 pkt 16 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Przepis ten stanowi, iż wolne od podatku dochodowego są diety i inne należności za czas: a. podróży służbowej pracownika, b. podróży osoby niebędącej pracownikiem – do wysokości określonej w odrębnych ustawach lub w przepisach wydanych przez ministra właściwego do spraw pracy w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem ust. 13. Przepisami, o których mowa w ww. art. 21 ust. 1 pkt 16 ustawy są: rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju (Dz. U. z 2002 r. Nr 236, poz. 1990 z późn. zm.) i rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. z 2002 r. Nr 236, poz. 1991 z późn. zm.).
Aby jednak przedmiotowe świadczenia przekazane osobie niebędącej pracownikiem korzystały ze zwolnienia, muszą być spełnione warunki, o których mowa w art. 21 ust. 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z jego treścią, przepis ust. 1 pkt 16 lit. b stosuje się, jeżeli otrzymane świadczenia nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów i zostały poniesione: 1. w celu osiągnięcia przychodów lub 2. w celu realizacji zadań organizacji i jednostek organizacyjnych działających na podstawie przepisów odrębnych ustaw, lub 3. przez organy (urzędy) władzy lub administracji państwowej albo samorządowej oraz jednostki organizacyjne im podległe lub przez nie nadzorowane, lub 4. przez osoby pełniące funkcje obywatelskie, o których mowa w art. 13 pkt 5, w związku z wykonywaniem tych funkcji.
Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 21 ust. 1 pkt 16 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych odnosi się zarówno do pracowników (lit. a), jak i osób niebędących pracownikami (lit. b). Przy czym w powołanym art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. b ww. ustawy ustawodawca posłużył się terminem „podróż” bez określenia „służbowa”, dlatego też zakres tego zwolnienia jest szerszy niż w przypadku pracowników (tutaj zwolnienie odnosi się tylko do podróży służbowej), ponieważ nie ogranicza się ono jedynie do podróży służbowych, ale do wszystkich podróży osób niebędących pracownikami, pod warunkiem, że wypłacone diety i inne należności nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów m.in. osób, którym wnioskodawca zlecił wykonanie określonego zadania oraz zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodów.
Przepis art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyraźnie wskazuje, że prawo do skorzystania ze zwolnienia w odniesieniu do świadczeń za czas podróży przysługuje osobom niebędącym pracownikami, tj. m.in. osobom, którym zleceniodawca zlecił wykonanie określonego zadania, lecz jedynie do wysokości limitów określonych w odrębnych przepisach.
Jednakże świadczenia nazwane przez skarżącą dietami również nie spełniają kryteriów świadczeń wskazanych w ww. przepisie. Należności wypłacane zainteresowanej, a nazwane „dietą”, stanowiły wynagrodzenie za świadczone usługi opiekuńcze i tak były traktowane przez zleceniobiorczynię. Strony umówiły się na ustaloną kwotę wynagrodzenia, którą otrzymywała ubezpieczona, zaś odwołujący podejmował działania mające na celu minimalizację danin publicznych należnych od wynagrodzenia ubezpieczonej, poprzez kreowanie nieistniejących składników – należności.
Przedmiotowe „diety” stanowią zatem formę wynagrodzenia za wypełnienie określonych obowiązków. Samo nazwanie „dietą” wypłacanego miesięcznie wynagrodzenia nie stanowi podstawy do zastosowania przedmiotowego zwolnienia.
Mając powyższe na uwadze, apelacja jako bezzasadna, na podstawie art. 385 k.p.c., podlegała oddaleniu.
O kosztach zastępstwa procesowego należnych organowi rentowemu za udział pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym orzeczono, na podstawie art. 102 k.p.c., art. 98 § 11 i 2 k.p.c. i w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 i § 2 pkt 6 z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). W rozpoznawanej sprawie wysokość kosztów zastępstwa prawnego zależała od wartości przedmiotu zaskarżenia (bowiem sprawa nie dotyczy świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego a wysokości składek), którą odwołujący określił na 61 673 zł. Stąd, do obliczenia kosztów zastępstwa procesowego miał zastosowanie przepis § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, istniały podstawy do zastosowania art.102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów, albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. O zakwalifikowaniu rozpoznawanej sprawy do wypadków szczególnie uzasadnionych zadecydowało to, że jest ona jedną z wielu toczących się przed tutejszym Sądem o identycznym stanie faktycznym i prawnym między tymi samymi stronami. Stąd też nakład pracy pełnomocników był mniejszy, niż gdyby sprawa miała charakter jednostkowy. Dodać też należy, że Sądowi z urzędu wiadomym jest, że odwołująca się spółka, na skutek rozstrzygnięć w tych sprawach jest obciążana dużymi kwotami z tytułu składek. Stąd też obciążanie jej we wszystkich sprawach kosztami zastępstwa prawnego według norm przepisanych, stanowiłoby dla niej nadmierny ciężar finansowy. W związku z tym, Sąd Apelacyjny, zmniejszył należne pełnomocnikowi organu rentowego wynagrodzenie do 2700 zł.
Powiązane wpisy
- Ponowne korzystanie z Małego ZUS Plus – III AUa 570/24 – wyrok z uzasadnieniem
- Wycofanie zaświadczenia A1 przy działalności w Polsce i Belgii – III AUa 360/22 – wyrok z uzasadnieniem
- Mały ZUS plus i ponowne korzystanie z preferencyjnej podstawy wymiaru składek – III AUa 532/24 – wyrok z uzasadnieniem
- Wycofanie zaświadczenia A1 a podleganie ustawodawstwu polskiemu – III AUa 464/22 – wyrok z uzasadnieniem