Ponowne korzystanie z Małego ZUS Plus – III AUa 570/24 – wyrok z uzasadnieniem
W Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych opublikowano wyrok z uzasadnieniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, sygn. III AUa 570/24, w sprawie ustalenia podstawy wymiaru składek przedsiębiorcy i możliwości ponownego korzystania z ulgi Mały ZUS Plus. W składzie orzekającym uczestniczyli: sędzia Teresa Suchcicka jako przewodnicząca oraz sędziowie Dorota Elżbieta Zarzecka i Sławomir Bagiński. Uzasadnienie zostało sporządzone niestarannie — poniżej znajduje się treść wyroku wraz z uzasadnieniem, z zachowaniem oryginalnej pisowni i błędów.
Sygn. akt III AUa 570/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Teresa Suchcicka
Sędziowie: Dorota Elżbieta Zarzecka
Sławomir Bagiński
Protokolant: Patryk Gołubowski
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. w C.
sprawy z odwołania(…) i B. (…) działającego na rzecz D. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.
o ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 listopada 2024 r. sygn. akt IV U 502/24
I.
zmienia zaskarżony wyrok o tyle, że stwierdza, iż D. B. ma prawo do deklarowania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 18c ust. 1-4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych od 1 lutego 2024 r.;
II.
oddala apelację w pozostałym zakresie;
III.
koszty postępowania wzajemnie znosi między stronami.
Sygn. akt III AUa 570/24
UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. decyzją z dnia 13 marca 2024 r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 18 ust. 8, art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, z późn. zm.) stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia D. B., podlegającego ubezpieczeniom jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, za styczeń 2024 r. wynosi kwotę 4.694,40 zł.
Odwołanie od powyższej decyzji wywiódł (…) R. i B. (…), zarzucając jej naruszenie:
1) naruszenie art. 18c ust. 1 – 4 ustawy systemowej w związku z art. 18c ust. 9 oraz art. 36 ust. 14a ustawy systemowej poprzez niezastosowanie, a także naruszenie art. 18 ust. 8 ustawy systemowej poprzez błędne zastosowanie polegające na wydaniu decyzji stwierdzającej, iż obowiązującą podstawę wymiaru składek przedsiębiorcy za styczeń i luty 2024 roku stanowi 4.694,40 zł, pomimo iż przedsiębiorca spełnił warunki określone w art. 18c ustawy systemowej – organ przyjął, iż dla obliczenia ostatnich 60 miesięcy prowadzenia działalności uwzględnia się okres od stycznia 2019 r. do grudnia 2023 r., co doprowadziło ZUS do błędnego wniosku, że przedsiębiorca zgłaszający się do korzystania z preferencji składkowej (dalej również jako: (…), „(…)+”) od 1 stycznia 2024 r. nie ma do niej prawa i powinien opłacać składki w standardowej wysokości;
2) naruszenie art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przy weryfikacji przesłanki negatywnej uniemożliwiającej przedsiębiorcy skorzystanie z preferencji składkowej na podstawie w art. 18c ust. 1-4 ustawy systemowej w postaci okresu 60 miesięcy kalendarzowych (w trakcie których można skorzystać z 36 miesięcy R. (…)) uwzględnia się okres 60 miesięcy przed pierwszym miesiącem, od którego przedsiębiorca zgłosił się do MZ+, czyli okres od stycznia 2019 r. do grudnia 2023 r., podczas gdy przy ocenie wystąpienia przesłanki negatywnej uniemożliwiającej przedsiębiorcy skorzystanie z prawa do preferencji składkowej w postaci okresu 60 miesięcy kalendarzowych (w trakcie których można skorzystać z 36 miesięcy MZ+) uwzględnia się okres 60 miesięcy łącznie z pierwszym miesiącem, od którego przedsiębiorca zgłosił się do preferencji składkowej, czyli jeżeli przedsiębiorca dokonał zgłoszenia do MZ+ za okres od stycznia 2024 r., to przy ocenie, czy korzystał w ostatnich 60 miesiącach z 36 miesięcy MZ+ winno się brać pod uwagę, czy w miesiącu styczniu 2024 r. mamy do czynienia z 60-tym miesiącem ograniczającym korzystanie z MZ+, czy też z pierwszym miesiącem po 60-miesięczym cyklu ograniczającym korzystanie z R. (…).
Mając na uwadze powyższe wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że dla przedsiębiorcy jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w 2024r. stanowi kwota ustalona na podstawie art. 18c ustęp 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie,
D. B. nie przystąpił do niniejszego postępowania.
Sąd Okręgowy wyrokiem z 13 listopada 2024 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego D. B. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od dnia 1 stycznia 2024 r. ustalane będą na podstawie art. 18 c ust. 1 – 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sąd Okręgowy ustalił, że D. B. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu. Ubezpieczony w ciągu ostatnich 60 miesięcy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (tj. od 2019 r. do 2023 r.) ustalał podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy systemowej w latach 2019, 2020, 2021 (łącznie 36 miesięcy).
W dniu 19 lutego 2024 r. (…) R. i B. (…) złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o wszczęcie postępowania i wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia podstawy wymiaru składek, ze wskazaniem, że przedsiębiorca, który korzystał z R. (…) w latach 2019-2021, może ponownie skorzystać z R. (…) w 2024r. W konsekwencji organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.
Sąd odwołał się do art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 497), zgodnie z którym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.
Według art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Z kolei na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
W myśl art. 18 ust. 8 ustawy systemowej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.
Zgodnie zaś z art. 18c ust. 1 ustawy systemowej – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. – najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, których roczny przychód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył trzydziestokrotności kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w grudniu poprzedniego roku, uzależniona jest od tego przychodu. Jednocześnie najniższa podstawa wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku (ust. 2).
Sąd zwrócił uwagę, że powyższa regulacja została wprowadzona ustawą z dnia 30 lipca 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą na mniejszą skalę (Dz. U. poz. 1577). Tym samym od stycznia 2019 r. wprowadzona została możliwość skorzystania z preferencji składkowej tzw. (…). Co istotne, został on zmodyfikowany ustawą z dnia 19 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 2550). Zmodyfikowany (…) wszedł w życie 1 lutego 2020 r. i powszechnie nazywany jest Małym ZUS Plus. Stosownie do art. 18c ust. 1 ustawy systemowej – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 2020 r. – podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej „dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej”, uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Jak wynika z ust. 2 ww. przepisu podstawa wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku.
Podstawę wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, ubezpieczony ustala na dany rok kalendarzowy, mnożąc przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym, obliczony zgodnie z ust. 4, przez współczynnik 0,5. Otrzymany wynik jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa (ust. 3).
W myśl ust. 4 ww. przepisu przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym jest obliczany według następującego wzoru: roczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym × 30 liczba dni kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym i jest zaokrąglany do pełnych groszy w górę, jeśli końcówka jest równa lub wyższa niż 0,5 grosza, lub w dół, jeśli jest niższa.
Sąd zwrócił następnie uwagę, że zgodnie z art. 18c ust. 9 ustawy systemowej ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w:
1. imiennym raporcie miesięcznym albo
2. w deklaracji rozliczeniowej – w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2
– składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym.
W myśl art. 36 ust. 14a ustawy systemowej o zmianie w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w ust. 10, dotyczącej tytułu ubezpieczenia związanego ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek, o którym mowa w art. 18c ust. 1 ubezpieczony zawiadamia Zakład przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawierającego prawidłowe dane w terminie:
1) do końca stycznia danego roku kalendarzowego, jeżeli zmiana w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu następuje w styczniu tego roku, przy czym jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany;
2) 7 dni od zaistnienia zmiany – w pozostałych przypadkach.
Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 18c ust. 11 ustawy systemowej przepisy niniejszego artykułu nie mają zastosowania do osób, które lub do których:
1) w poprzednim roku kalendarzowym miały zastosowanie przepisy dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego w formie karty podatkowej i które korzystały ze zwolnienia sprzedaży od podatku od towarów i usług na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2023 r. poz. 1570, 1598 i 1852);
2) spełniają warunki określone w art. 18a;
3) w poprzednim roku kalendarzowym prowadziły pozarolniczą działalność gospodarczą przez mniej niż 60 dni kalendarzowych;
4) w poprzednim roku kalendarzowym także prowadziły pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 2-5;
5) wykonują pozarolniczą działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej pozarolniczej działalności gospodarczej;
6) ustalały podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Do powyższych limitów wlicza się, jako pełny miesiąc, każdy miesiąc kalendarzowy, w którym osoba odpowiednio ustalała podstawę składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem lub prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień kalendarzowy.
Mając na uwadze powyższe Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie spór sprowadzał się do ustalenia, czy D. B., który korzystał z R. (…) w latach 2019-2021, może ponownie skorzystać z R. (…) w 2024 r. Tym samym w konsekwencji spór dotyczył wykładni art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej.
W ocenie Sądu Okręgowego, (…)R. i B. (…) słusznie podniósł, że R. (…) nie miał w zamyśle prawodawcy być jednorazową preferencją składkową. Intencją prawodawcy było, ażeby przedsiębiorcy mogli korzystać z niego w cyklicznych, pięcioletnich okresach. Maksymalny okres korzystania z R. (…) wynosi 36 miesięcy w ciągu 60 miesięcy kalendarzowych.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że w pełni podziela stanowisko Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim wyrażone w wyroku z dnia 27 czerwca 2024 r. w sprawie o sygn. akt VI U 147/24 (LEX 3741427), zgodnie z którym wykładnia celowościowa art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej prowadzić musi do wniosku, iż ustawodawca przewidział możliwość skorzystania z tzw. „małego ZUS+” w okresie każdych kolejnych okresów pięcioletnich. Do takiego wniosku prowadzi również analiza uzasadnienia projektu ustawy wprowadzającej zmiany art. 18c ustawy systemowej (…). Wskazano w nim, iż zmiana liczby z 60 na 59 uzasadniona jest umożliwieniem realizacji pierwotnych intencji projektodawców tego rozwiązania. Zgodnie bowiem z założeniami R. (…), po korzystaniu z obniżonych składek na ubezpieczenia społeczne przez 36 miesięcy, następuje okres swoistej „karencji” o długości 24 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej (…). Do takiej interpretacji prowadzić musi również zastosowanie przewidzianej w art. 11 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. 2024.236) zasady przyjaznej interpretacji przepisów.
Skoro, jak zauważył Sąd, D. B. korzystał z preferencji w latach 2019-2021, czyli w sumie 36 miesięcy, a następnie w latach 2022, 2023 opłacał składki w standardowych wysokościach, to w ciągu 60 miesięcy zakończył się ww. pięcioletni cykl. W związku z powyższym od stycznia 2024 r. rozpoczął się okres kolejnych 60 miesięcy w trakcie których – wobec spełnienia pozostałych kryteriów – ww. przedsiębiorca ma prawo opłacać składki w wysokości wynikającej z art. 18c ust. 1-4 ustawy systemowej.
Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję ZUS, stosownie do treści art. 47714 § 2 k.p.c., o czym orzekł jak w sentencji wyroku.
Organ rentowy wniósł apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego:
1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego, polegającej na nieuprawnionym przyjęciu, że wnioskodawca D. Ł. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą mimo, że skorzystał z uprawnienia do opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenia na preferencyjnych zasadach przewidzianych w art. 18c ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity; Dz. U. z 2024r., poz. 497) przez okres 36 miesięcy w okresie od dnia 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2021 r. – to nabył prawo do ponownego skorzystania z przedmiotowej ulgi poczynając od dnia 1 stycznia 2024 r.;
2. Naruszenie prawa materialnego tj.:
1.
art. 18c ust. 1-4 w zw. z art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 497) – poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że ubezpieczony prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą ma prawo zadeklarować w ramach zgłoszonej przez siebie podstawy wymiaru składek jej preferencyjną kwotę, ponieważ nie zachodzi w jego przypadku negatywna przesłanka wykluczająca zastosowanie ulgi „mały ZUS”, podczas gdy przy prawidłowym zastosowaniu powyższych norm Sąd powinien uznać, że ubezpieczony nie jest uprawniony do skorzystania z ulgi pozwalającej na okresowe obniżenie podstawy wymiaru składek i powinien w 2024r. nadal opłacać je w standardowej wysokości;
2.
art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej poprzez jego wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przy weryfikacji przesłanki negatywnej uniemożliwiającej przedsiębiorcy skorzystanie z preferencji składkowej na podstawie art. 18c ust. 1-4 ustawy systemowej w postaci okresu 60 miesięcy kalendarzowych (w trakcie których można skorzystać z 36 miesięcy „małego ZUS”) uwzględnia się okres 60 miesięcy łącznie z pierwszym miesiącem, od którego przedsiębiorca zgłosił się do preferencji składkowej, podczas gdy przy prawidłowej wykładni wystąpienia ww. przesłanki negatywnej Sąd powinien uznać, że zgodnie z wykładnią językową uwzględnia się okres 60 miesięcy przed pierwszym miesiącem, od którego przedsiębiorca zgłosił się do „małego ZUS”, czyli okres od stycznia 2019r. do grudnia 2023r.,
3.
art. 11 ust 1 ustawy z dnia 6.03.2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U z 2024 r. poz. 236) poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie że w niniejszej sprawie należy zastosować w drodze wykładni celowościowej zasadę in dubio pro libertate, podczas gdy zasada ta powinna być stosowana dopiero wówczas, jeśli mimo dokonania poprawnej metodologicznie i logicznie wykładni przepisu pozostaje kilka wyników wykładni, które mogą być uznane za prawidłowe co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Wskazując na powyższe zarzuty, organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości tj. o oddalenie odwołania skarżącego jako niezasadnego, ewentualnie o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Olsztynie.
(…) R. i B. (…) wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego za postępowanie apelacyjne.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest częściowo zasadna, ponieważ Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 poz. 497).
Nie zasługiwał natomiast na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., ponieważ podniesiony zarzut w istocie osadza się na zarzutach prawa materialnego, bowiem organ rentowy kwestionuje nie tyle dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne co wnioski prawne wyciągnięte z poczynionych ustaleń, prowadzące do konkluzji, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczeni społeczne D. B. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od dnia 1 stycznia 2024 r. mogą być ustalone na podstawie art. 18 c ust. 1 – 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ rentowy nie podważa w żaden sposób dokonanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych, choćby poprzez wskazanie błędów w ocenie materiału procesowego. Tego rodzaju sposób argumentacji, kwalifikowany być winien na płaszczyźnie procesowej, jako zarzut obrazy prawa materialnego, dotyczący – ściślej rzecz ujmując – fazy jego subsumcji do ustalonego stanu faktycznego. Okoliczności faktyczne ustalone przez Sąd pierwszej instancji są bezsporne, dlatego Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne.
D. B. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod firmą (…). W okresie od 1.01.2019 r. do 31.12.2021 r. ubezpieczony ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne na zasadach wynikających z art. 18c ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W okresie od 1.01.2022 r. do 31.12.2023 r., po zakończeniu maksymalnego okresu korzystania z powyższej ulgi, zgłosił się do ubezpieczeń społecznych z obowiązującą podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne na zasadach wynikających z art. 18 ust. 8 ustawy.
Spór w sprawie dotyczył wykładni art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. sprawdzał się do ustalenia czy ubezpieczony, który korzystał z tzw. R. (…) w latach 2019-2021 może ponownie skorzystać z tej preferencji składkowej w roku 2024.
W myśl art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.
Zgodnie z art. 18c ust. 1 cyt. ustawy – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. – najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, których roczny przychód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył trzydziestokrotności kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w grudniu poprzedniego roku, uzależniona jest od tego przychodu. Jednocześnie najniższa podstawa wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku (ust. 2). Tym samym od stycznia 2019 r. wprowadzona została możliwość skorzystania z preferencji składkowej tzw. R. ZUS, który został następnie zmodyfikowany ustawą z dnia 19.12.2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej i wszedł w życie 1 lutego 2020 r. – powszechnie nazywany jest R. (…).
Stosownie do art. 18c ust. 1 ustawy systemowej – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 2020 r. – podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120 000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Stosownie do treści art. 18c ust. 11 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przepisy niniejszego artykułu nie mają zastosowania do osób, które ustalały podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Do powyższych limitów wlicza się, jako pełny miesiąc, każdy miesiąc kalendarzowy, w którym osoba odpowiednio ustalała podstawę składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem lub prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień kalendarzowy.
W ocenie Sądu Apelacyjnego interpretacji powyższych norm należy dokonać z zachowaniem podstawowych zasad wykładni prawa ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i jednolitym stanowiskiem doktryny prawa ubezpieczeń społecznych, przepisy prawa ubezpieczeń społecznych powinny być wykładane ściśle, co oznacza w zasadzie prymat dyrektyw wykładni językowej w odniesieniu do pozostałych metod wykładni, w tym wykładni systemowej i wykładni historycznej lub celowościowej (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2008 r., I (…) 6/08, OSNP 2009 nr 9-10, poz. 120 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 187/99, OSNAPiUS 2001 Nr 4, poz. 121; wyrok z 16 sierpnia 2005 r., I UK 378/04, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 218 i z dnia 25 czerwca 2008 r., II UK 315/07, LEX nr 496396; z dnia 29 stycznia 2008 r., I UK 239/07, OSNP 2009 nr 7-8, poz. 103; z dnia 4 marca 2008 r., II UK 129/07, OSNP 2009 nr 11-12, poz. 155; z dnia 19 maja 2009 r., III UK 6/09, LEX nr 509028; z dnia 25 października 2016 r., LEX nr 2169474; z 22 listopada 2022 r., III USKP 136/21, OSNP 2023, nr 5, poz. 58). Wykładnia celowościowa ma znaczenie, jednakże w przypadku, gdy znajdzie się ona w kolizji ze ścisłą wykładnią językową musi jej ustąpić pierwszeństwa.
Według stanowiska organu rentowego, jeżeli przedsiębiorca w styczniu 2024 r. chciał ponownie zgłosić się do (…) po 2 latach opłacania składek w standardowej wysokości, to należy ,,spojrzeć’’ wstecz na pełnych 60 miesięcy kalendarzowych, a więc od stycznia 2019 r. do grudnia 2023 r. i w tym 60-miesięcznym okresie przedsiębiorca korzystał przez 36 miesięcy z R. ZUS plus, co aktualizuje negatywną przesłankę do ponownego skorzystania z art. 18c ustawy systemowej. W związku z tym, taki przedsiębiorca skutecznie będzie mógł zgłosić się do R. ZUS dopiero do końca stycznia 2025 r.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, przyjęty przez organ rentowy sposób wykładni prowadziłby w istocie do pozbawienia podmiotu uprawnionego możliwości skorzystania z preferencyjnej podstawy wymiaru przez kolejne 12 miesięcy po upływie 60-miesięcznego okresu (dłuższego limitu określonego w art. 18c ust. 11 pkt 6 zd. 1 ustawy), co prowadziłoby w istocie do wydłużenia tego okresu (limitu), a więc „wymuszenia’’ na przedsiębiorcach co najmniej rocznej karencji między poszczególnymi 60-miesięcznymi cyklami korzystania z ulgi z art. 18c. Taka wykładnia nie ma uzasadnienia na tle ustawy systemowej. W świetle ww. ustawy jednostką czasu jaką posługuje się ustawodawca w zakresie łączenia obowiązku podleganiu ubezpieczeniom społecznym z uiszczaniem z tego tytułu składek jest miesiąc kalendarzowy (por. w szczególności art. 4 pkt 6, art. 17, 17a i n. ustawy). Nie może być zatem przypadkowe również w analizowanym przepisie art. 18c ust 11 pkt 6 ustawy posługiwanie się tą jednostką czasu (36 miesięcy w 60-miesięcznym okresie). Proponowana przez organ wykładnia w praktyce powodowałaby w istocie do wydłużenia okresu (limitu) do 72-miesięcznym, a do tym samym przedłużenia okresu przerwy w stosowaniu preferencyjnej podstawy z 24 do 36 miesięcy.
Za powyższą interpretacją przemawia również zastosowanie przewidzianej w art. 11 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236 z późn. zm.) zasady przyjaznej interpretacji przepisów. W myśl ww. przepisu, jeżeli przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnień, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść przedsiębiorcy, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Natomiast art. 11 ust. 2 dotyczy możliwości odstąpienia od zasady życzliwej interpretacji przepisów, opisanej w ust. 1. Zasada ta nakazuje organom oraz sądom, aby te w przypadku niedających się usunąć w danej sprawie wątpliwości co do treści normy prawnej (zwłaszcza w razie możliwych wielu różnych interpretacji danej normy prawnej) rozstrzygać te wątpliwości na korzyść przedsiębiorcy. Podkreślenia wymaga, iż art. 11 ustawy Prawo przedsiębiorców ma charakter ogólny i nie stanowi samodzielnej podstawy rozstrzygnięcia, tym niemniej odwołanie się do tej normy wzmacnia stanowisko o konieczności dokonania zaprezentowanej przez Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie wykładni art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej.
Dodatkowo należało mieć na uwadze, iż zamiarem ustawodawcy było odciążenie drobnych przedsiębiorców od nadmiernego obciążenia składkami hamującymi ich rozwój a niekiedy możliwość rentownego prowadzenia takiej działalności. W świetle uzasadnienia projektu ustawy wprowadzającej przedmiotową ulega składkową (Druk sejmowy nr (…)) podstawowym celem wydania przedmiotowej nowelizacji ustawy było dostosowanie wysokości obciążeń ponoszonych przez przedsiębiorców z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne do ich możliwości finansowych. Intencją wprowadzanej regulacji są także: rozwój przedsiębiorczości, pobudzenie aktywności zawodowej, ograniczenie tzw. szarej strefy oraz poprawa przeżywalności przedsiębiorstw.
Podkreślić należy jednak, iż w miesiącu stycznia 2024 r. występuje przesłanka negatywna korzystania z ulgi składkowej, wskazana w art. 18c ust.11 pkt 6 ustawy, bowiem w istocie w okresie 60 miesięcy poprzedzających styczeń 2024 r. odwołujący się przez okres 36 miesięcy z ulgi tej korzystała. Przesłanka ta odpadnie zatem dopiero od następnego miesiąca, a więc lutego 2024 r., bowiem od tego miesiąca w okresie poprzedzających ten miesiąc 60 miesięcy (1.02.2019 r. -31.01.2024 r.) liczba miesięcy korzystania z ulgi wyniesie 35 (a nie 36) i tak samo będzie w następnych kolejnych miesiącach. Zatem wykładnia literalna art. 18c ust.11 pkt 6 ustawy prowadzi do wniosku, że warunkiem ponownego nabycia przez odwołujący się z prawa do ulgi składkowej, tzw. małego (…) jest uiszczenie za miesiąc styczeń 2024 r. składki na zasadach ogólnych (nie niższej niż 60% przeciętnego wynagrodzenia), co oznacza w istocie konieczność minimalnej jednomiesięcznej karencji pomiędzy zamkniętymi okresami 60-miesięcy prowadzenia działalności pozarolniczej. Brak takiej przerwy prowadziłby do oczywistego naruszenia art. 18c ust.11 pkt 6 ustawy. Zaakcentowania wymaga, iż brak jest podstaw, z uwagi na obowiązującą w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wykładnię literalną oraz wspierającą ją w tym przypadku wykładnią celowościową do wymagania od przedsiębiorców wykazania przychodu za cały rok kalendarzowy, następujący wyczerpaniu pierwszego cyklu 60-mięsczengo, korzystania z R. (…).
Biorąc pod uwagę powyższe przyjąć należy, że maksymalny okres korzystania z tej preferencyjnej formy opłacania składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 36 miesięcy kalendarzowych w zamkniętych 60-miesięcznych przedziałach czasowych. Zaznaczyć należy, że preferencja składkowa nie jest jednorazowa, a intencją ustawodawcy było, ażeby przedsiębiorcy mogli korzystać z niej w cyklicznych okresach.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację w części i na podstawie art. 386 §1 k.p.c. zmienił zaskarżony jak w pkt I, zaś w pozostałym zakresie, tj. co do miesiąca stycznia 2024 r. ją oddalił na mocy art. 385 k.p.c. – pkt II sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. – pkt III wyroku.
Dorota Elżbieta Zarzecka Teresa Suchcicka Sławomir Bagiński
Powiązane wpisy
- Diety zleceniobiorczyni pracującej w Niemczech a podstawa wymiaru składek – III AUa 598/22 – wyrok z uzasadnieniem
- Wycofanie zaświadczenia A1 przy działalności w Polsce i Belgii – III AUa 360/22 – wyrok z uzasadnieniem
- Mały ZUS plus i ponowne korzystanie z preferencyjnej podstawy wymiaru składek – III AUa 532/24 – wyrok z uzasadnieniem
- Wycofanie zaświadczenia A1 a podleganie ustawodawstwu polskiemu – III AUa 464/22 – wyrok z uzasadnieniem