Prezesi sądów apelacyjnych opublikowali wspólne stanowisko w sprawie Krajowej Rady Sądownictwa, odnosząc się do sytuacji ustrojowej sądownictwa po zmianach wprowadzanych od 2015 r. oraz do sposobu wyłonienia nowych członków Rady przed zakończeniem obecnej kadencji KRS.
W dokumencie wskazano, że działania władz politycznych skierowane przeciwko władzy sądowniczej doprowadziły do naruszenia standardu niezależności i bezstronności sądów. Jako jeden z przejawów tego stanu wymieniono wadliwe powołanie Krajowej Rady Sądownictwa, co – jak zaznaczono – miało doprowadzić do wadliwej procedury nominacyjnej i dalszego kwestionowania nominacji sędziowskich uzyskanych na wniosek tego organu ukształtowanego na podstawie przepisów ustawy z 8 grudnia 2017 r.
Autorzy stanowiska ocenili, że skutkiem tych działań jest obecnie utrudnione prawidłowe funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości, a stan degradacji władzy sądowniczej ma – według nich – charakter systemowy. W dokumencie podkreślono, że sytuacja ta wymaga pilnych działań naprawczych, w tym przede wszystkim odbudowania Krajowej Rady Sądownictwa odpowiadającej konstytucyjnemu standardowi.
W stanowisku zwrócono uwagę na uchwaloną w parlamencie ustawę z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz ustawy – Kodeks wyborczy. Autorzy dokumentu wskazali, że niezależnie od indywidualnych ocen poszczególnych rozwiązań zawartych w tej ustawie, regulacja ta gwarantuje – w ich ocenie – najważniejszy element, czyli przywrócenie konstytucyjnego standardu wyboru sędziowskich członków Rady.
Sygnatariusze wyrazili nadzieję, że Prezydent RP podpisze ustawę. Jednocześnie zaznaczyli, że jeśli Prezydent zdecyduje się ją zawetować albo skierować do Trybunału Konstytucyjnego, to wobec zakończenia kadencji KRS w dniu 12 maja 2026 r. wybór nowych członków Rady będzie musiał nastąpić na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z 8 grudnia 2017 r., którą autorzy stanowiska określili jako niekonstytucyjną.
W dalszej części dokumentu wskazano, że dalsze trwanie KRS w obecnym składzie, w przypadku braku wyboru nowych członków Rady, albo wybór nowych sędziowskich członków Rady arbitralną decyzją Sejmu, będzie – według sygnatariuszy – pogłębiać stan destrukcji, uniemożliwiać prawidłowe funkcjonowanie sądów oraz utrudniać podjęcie racjonalnych reform wymiaru sprawiedliwości.
Jednocześnie autorzy stanowiska zaznaczyli, że przy braku wejścia w życie ustawy z 23 stycznia 2026 r. jedyną realną możliwością wyjścia z impasu jest wybór przez Sejm RP piętnastu sędziów spośród wszystkich prawidłowo zgłoszonych kandydatów, którzy w powszechnym głosowaniu na zgromadzeniach sędziów uzyskają najwyższe poparcie. W dokumencie wskazano, że choć sam formalny wybór nadal byłby dokonywany przez polityków, to zaakceptowanie przez Sejm wskazań wszystkich sędziów miałoby – w ocenie autorów – prowadzić do ukształtowania organu spełniającego standardy konstytucyjne i gwarantującego niezależność od władz politycznych.
W stanowisku podkreślono jednak, że legitymizacja tak powołanej Krajowej Rady Sądownictwa wymagałaby powszechnego udziału wszystkich sędziów w w pełni demokratycznym, transparentnym i uczciwym procesie. Z tego względu sygnatariusze zaapelowali do wszystkich sędziów o udział w opiniowaniu kandydatów.
Autorzy dokumentu zaznaczyli, że brak powszechności udziału tworzyłby ryzyko dalszego kwestionowania Rady, a tym samym cel ukształtowania tego organu w sposób odpowiadający standardowi konstytucyjnemu nie zostałby osiągnięty. Dodali również, że jeśli Sejm RP zwróci się do sędziów o przeprowadzenie procesu opiniodawczego w celu zaakceptowania ich wskazania, to brak powszechności procesu może stać się argumentem przeciwko samemu środowisku sędziowskiemu.
W stanowisku znalazła się także deklaracja, że mimo świadomości ryzyk związanych z tym projektem, należy podjąć próbę wzięcia odpowiedzialności za funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Sygnatariusze wyrazili przekonanie, że proces opiniodawczy musi być powszechny, w pełni demokratyczny, transparentny i uczciwy.
Prezesi zadeklarowali dołożenie wszelkich starań, aby taki proces zorganizować, a także zapewnienie pełnej przejrzystości oraz braku ingerencji w procedurę wyborczą. W dalszej części dokumentu wskazano podstawowe założenia proponowanego modelu działania.
Zgodnie z tymi założeniami rozpoczęcie procesu miałoby być poprzedzone deklaracją Sejmu RP co do akceptacji rekomendacji dokonanej przez sędziów, przy jednoczesnym określeniu reguł wyboru KRS. W dokumencie przyjęto również, że każdy sędzia oddawałby głosy na osoby spośród wszystkich kandydatów prawidłowo zgłoszonych Marszałkowi Sejmu, a każdemu sędziemu przysługiwałoby 15 głosów.
W stanowisku wskazano też, że opiniowanie kandydatów miałoby odbywać się na zwołanych na ten sam dzień zgromadzeniach sędziów we wszystkich sądach i według jednakowej procedury głosowania, przy przyjęciu tożsamych regulaminów. Założono również, że protokoły zgromadzeń zawierające wyniki głosowania byłyby jawne i publikowane na stronach internetowych poszczególnych sądów.
Autorzy dokumentu przewidzieli także, że protokoły zawierające wyniki głosowania byłyby przesyłane drogą służbową prezesom sądów apelacyjnych, a zgromadzenia sądów apelacyjnych powoływałyby komisje zliczające wyniki z całej apelacji. Następnie prezesi sądów apelacyjnych mieliby przedstawiać Marszałkowi Sejmu zbiorcze wyniki głosowania z całej apelacji oraz publikować je na stronach internetowych sądów.
W końcowej części stanowiska ponownie zaapelowano o udział w tak zakreślonej procedurze. Sygnatariusze wskazali, że powołanie Krajowej Rady Sądownictwa z zachowaniem standardu konstytucyjnego otworzyłoby drogę do wznowienia konkursów na urząd sędziego i byłoby ważnym krokiem w odbudowie korpusu sędziowskiego. W dokumencie zaznaczono, że proponowane rozwiązanie stanowi obecnie jedyną realną drogę do osiągnięcia tego celu.
Pod stanowiskiem podpisali się:
- Marek Szymanowski – Prezes Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
- Sławomir Steinborn – Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
- Aleksandra Janas – Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach
- Paweł Rygiel – Prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie
- Jerzy Nawrocki – Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie
- Karol Ratajczak – Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
- Małgorzata Moskwa – Prezes Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
- Maciej Żelazowski – Prezes Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
- Dorota Markiewicz – Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie
- Jacek Gołaczyński – Prezes Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
Stanowisko zostało opatrzone datą 16 lutego 2026 r., a jego publikacja nastąpiła 19 lutego 2026 r. Dokument stanowi wspólny głos prezesów sądów apelacyjnych w sprawie przyszłego sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa oraz udziału środowiska sędziowskiego w procesie opiniowania kandydatów.
