Renta z tytułu niezdolności do pracy a powaga rzeczy osądzonej – III AUa 292/22 – wyrok z uzasadnieniem

W Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych opublikowano wyrok z uzasadnieniem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, sygn. III AUa 292/22, dotyczący prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz związania wcześniejszymi prawomocnymi rozstrzygnięciami przy ustalaniu daty powstania tej niezdolności. Wyrok wydał sędzia Marek Szymanowski. Uzasadnienie zostało sporządzone niestarannie — poniżej znajduje się treść wyroku wraz z uzasadnieniem, z zachowaniem oryginalnej pisowni i błędów.

Sygn.akt III AUa 292/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 czerwca 2022 r.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marek Szymanowski

Protokolant: Magdalena Zabielska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2022 r. w B.

sprawy z odwołania J. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Inspektorat w O.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Inspektorat w O.

od wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 lutego 2022 r. sygn. akt III U 680/18

I.

zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I (pierwszym) w ten sposób, że odwołanie oddala;

II.

zasądza tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu od Skarbu Państwa (kasa Sądu Okręgowego w Ostrołęce) na rzecz radcy prawnego D. P. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w O. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny od tej kwoty podatek od towarów i usług.

Sygn. akt III AUa 292/22

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 września 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. odmówił przyznania J. P. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wobec niespełnienia warunków z art. 57 ust. 1 pkt. 2 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

J. P. wniósł do protokołu odwołanie od powyższej decyzji.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie
w całości podnosząc, że orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia 19.09.2018 r. ustalono, że J. P. jest częściowo niezdolny do pracy okresowo do 25.04.2018 r. oraz, że częściowa niezdolność do pracy powstała 22.05.2013 r. oraz że jest całkowicie niezdolny do pracy okresowo do 31.07.2020 r. oraz, że całkowita niezdolność do pracy powstała 26.04.2018 r. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach rentowych Oddział ZUS ustalił, że odwołujący na dzień zgłoszenia wniosku o rentę posiada okres zatrudnienia wynoszący 21 lat, 2 miesiące i 16 dni okresów składkowych oraz 1 rok, 4 miesiące i 21 dni okresów nieskładkowych, tj. łącznie 22 lata, 7 miesięcy i 7 dni. W ostatnim dziesięcioleciu przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy (licząc od 21.05.2013 r.), z wyłączeniem okresu pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy od 14.06.2001 r. do 31.12.2007 r., odwołujący udokumentował staż pracy wynoszący 2 lata, 4 miesiące i 26 dni, a w ostatnim dziesięcioleciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę (od 29.06.2008 r. do 28.06.2018 r.) odwołujący udokumentował staż pracy wynoszący 12 dni, zamiast wymaganych 5 lat pracy. ZUS wskazał ponadto, że częściowa niezdolność do pracy powstała w okresie dłuższym niż 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia (ostatnie ubezpieczenie ustało z dniem 12.05.2010 r.).

Wyrokiem z dnia 22 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał J. P. prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1.06.2018 r. na trwałe, a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił. Stwierdził też brak odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji oraz orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu.

Sąd Okręgowy ustalił, że Oddział ZUS decyzją z dnia 12.05.2006 r. wykonującą wyrok Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 30.03.2006 r. sygn. akt III U

(…) – przyznał J. P. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od 14.01.2006 r. do 13.01.2007 r. Następnie decyzją z dnia 29.01.2007 r. wypłata renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy została przedłużona na okres od 1.02.2007 r. do 31.12.2007 r. Z dniem 1.01.2008 r. prawo do renty ustało, ponieważ w wyniku ponownego badania lekarskiego odwołujący nie został uznany za osobę zdolną do pracy.

W dniu 13.05.2014 r. odwołujący wystąpił do Oddziału ZUS z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Po rozpatrzeniu tego wniosku, Oddział ZUS decyzją z dnia 31.07.2014 r. odmówił ubezpieczonemu prawa do renty, ponieważ niespełnione zostały warunki określone w art. 57 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z powyższą decyzją ubezpieczony nie zgodził się i wniósł odwołanie. Wyrokiem z dnia 7.05.2015 r., sygn. akt III U 747/14 Sąd Okręgowy w Ostrołęce oddalił odwołanie ubezpieczonego.

Kolejny wniosek o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy złożony został przez odwołującego w dniu 20.01.2017 r. Po jego rozpatrzeniu Oddział ZUS decyzją z dnia 4.01.2018 r. ponownie odmówił J. P. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

W dniu 29.06.2018 r. do Oddziału ZUS w P. Inspektoratu w O. wpłynął kolejny wniosek odwołującego J. P. o ustalenie uprawnień do renty.

W celu ustalenia stopnia niezdolności do pracy, odwołujący skierowany został na badanie lekarskie przez lekarza orzecznika ZUS, który w swoim orzeczeniu z dnia 25.07.2018 r. ustalił, że J. P. jest częściowo niezdolny do pracy okresowo do 25.04.2018 r. oraz, że częściowa niezdolność do pracy powstała 22.05.2013 r. Ponadto lekarz orzecznik ZUS ustalił, że J. P. jest całkowicie niezdolny do pracy okresowo do 31.07.2020 r. oraz, że całkowita niezdolność do pracy powstała 26.04.2018 r. Z powyższym orzeczeniem ubezpieczony nie zgodził się i wniósł sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w W., która w swoim orzeczeniu z dnia 19.09.2018 r. także ustaliła, że J. P. jest częściowo niezdolny do pracy okresowo do 25.04.2018 r. oraz, że częściowa niezdolność do pracy powstała 22.05.2013 r., jest całkowicie niezdolny do pracy okresowo do 31.07.2020 r. oraz, że całkowita niezdolność do pracy powstała 26.04.2018 r.

Na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach rentowych Oddział ZUS ustalił, że odwołujący na dzień zgłoszenia wniosku o rentę posiada okres zatrudnienia wynoszący 21 lat, 2 miesiące i 16 dni okresów składkowych oraz 1 rok, 4 miesiące i 21 dni okresów nieskładkowych, tj. łącznie 22 lata, 7 miesięcy i 7 dni.

ZUS przyjął, że w ostatnim dziesięcioleciu przed dniem powstania częściowej niezdolności do pracy (licząc od 21.05.2013 r.), z wyłączeniem okresu pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy od 14.06.2001 r. do 31.12.2007 r., odwołujący udokumentował staż pracy wynoszący 2 lata, 4 miesiące i 26 dni, a w ostatnim dziesięcioleciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę (tj. od 29.06.2008 r. do 28.06.2018 r.) odwołujący udokumentował staż pracy wynoszący 12 dni, zamiast wymaganych 5 lat pracy. ZUS ustalił, że częściowa niezdolność do pracy powstała w okresie dłuższym niż 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia (ostatnie ubezpieczenie ustało z dniem 12.05.2010 r.).

Wobec powyższego Oddział ZUS w P. decyzją z dnia 26.09.2018 r. odmówił odwołującemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy z powodu niespełnienia warunków z art. 57 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Biegli sądowi z zakresu kardiologii, medycyny pracy oraz chorób wewnętrznych i diabetologii w wydanej opinii orzekli, że J. P. od 18.06.2005 r. do 25.04.2018 r. był częściowo niezdolny do pracy, a od 26.04.2018 r. jest trwale całkowicie niezdolny do pracy.

W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy uznał odwołanie J. P. za częściowo zasadne. Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki: jest niezdolny do pracy, ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy, a niezdolność do pracy powstała we wskazanych w ustawie okresach składkowych i nieskładkowych, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ich ustania, przy czym stosownie do treści art. 57 ust. 2 przepisu ust. 1 pkt. 3 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący, co najmniej 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. Osobie, która spełnia powyższe warunki przysługuje, według art. 59 ust. 1 powołanej ustawy, renta stała – jeżeli niezdolność do pracy jest trwała (pkt 1), lub renta okresowa – jeżeli niezdolność do pracy jest okresowa (pkt 2).

Definicję osoby niezdolnej do pracy podaje natomiast art. 12 ust. 1-3 tejże ustawy, który stanowi, że jest nią osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu (ust. 1), przy czym całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (ust. 2), zaś częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (ust. 3).

Zgodnie z art. 58 ust. 1 cytowanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl art. 57 ust. 1 pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie, co najmniej:

1)1 rok – jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat;

2)2 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat;

3)3 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat;

4)4 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat;

5)5 lat – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.

Stosownie do ust. 2 okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej.

Stosownie do ust. 4, przepisu ust. 2 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy, o którym mowa w art. 6, wynoszący, co najmniej 30 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.

W ocenie Sądu Okręgowego niniejszej sprawie poza sporem jest, że odwołujący jest aktualnie osobą całkowicie niezdolną do pracy. Sporna pozostawała natomiast data powstania niezdolności do pracy oraz jej stopień tj. czy była to niezdolność całkowita czy częściowa. Odwołujący wywodził w tym zakresie, że jest nieprzerwanie całkowicie niezdolny do pracy od dnia wypadku tj. od 18.06.2005 r. na trwałe. ZUS twierdził natomiast, że J. P. był częściowo niezdolny do pracy w okresie od 22.05.2013 r. do 25.04.2018 r., a od 26.04.2013 r. jest całkowicie niezdolny do pracy.

Uznając, że wyjaśnienie powyższych kwestii spornych wymaga zasięgnięcia wiadomości specjalnych, Sąd Okręgowy dopuścił w sprawie dowód z opinii biegłych lekarzy sądowych z zakresu ortopedii, neurologii, medycyny pracy, kardiologii i laryngologii, jako właściwych ze względu na schorzenia odwołującego.

Biegła z zakresu laryngologii, w złożonej opinii, po zapoznaniu się z dokumentacją medyczną dotyczącą stanu zdrowia J. P., rozpoznała u niego: jednostronną głuchotę ucha lewego i niedosłuch odbiorczy ucha prawego.
W konkluzji stwierdziła, że jednostronna głuchota ucha lewego i niedosłuch odbiorczy ucha prawego z możliwością protezowania nie powoduje całkowitej niezdolności do pracy.

Biegły z zakresu neurologii, w złożonej opinii, po zapoznaniu się z dokumentacją medyczną dotyczącą stanu zdrowia J. P., rozpoznał u niego: stan po urazie czaszkowo-mózgowym w wyniku upadku z wysokości (2005 r.), ogniskowe stłuczenie mózgu, pęknięcie pourazowe wyrostka sutkowatego i kości potylicznej, uszkodzenie pourazowe błony bębenkowej i głuchota ucha lewego, pourazowy przemijający obwodowy niedowład nerwu twarzowego lewego, pourazową utratę węchu i smaku, bóle i zawroty głowy naczyniowe, zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego bez konfliktu dyskowo-korzeniowego. W konkluzji biegły stwierdził, że schorzenia neurologiczne, a w szczególności ich aktualne skutki zdrowotne nie powodują częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy.

Zgodnie z wnioskiem odwołującego, Sąd dopuścił również dowód z opinii biegłego z zakresu urologii, który w wydanej opinii, rozpoznał u odwołującego: łagodny rozrost stercza z towarzyszącą temu schorzeniu nadczynnością wypieracza pęcherza moczowego i orzekł, że schorzenia urologiczne wyżej wymienione nie powodują niezdolności do pracy z przyczyn urologicznych. Biegły, w opinii uzupełniającej, ustosunkowując się do zastrzeżeń odwołującego i jego pełnomocnika orzekł, że po ponownym przeanalizowaniu akt sprawy podtrzymuje w całości opinię z dnia 14.09.2020 r. Wskazał, że dostarczone dokumenty nie zmieniają opinii biegłego. Wyjaśnił, że rozpoznanie łagodnego rozrostu stercza z towarzyszącą temu schorzeniu nadczynnością wypieracza pęcherza moczowego wymaga leczenia farmakologicznego lub przy braku poprawy leczenia operacyjnego. W opinii biegłego schorzenia te nie powodują niezdolności do pracy z przyczyn urologicznych.

Zgodnie z wnioskiem pełnomocnika odwołującego Sąd dopuścił też dowód z opinii drugiego biegłego z zakresu laryngologii, który rozpoznał u odwołującego: umiarkowane uszkodzenie słuchu, samoistne nadciśnienie tętnicze, stłuszczenie wątroby, niewydolność serca, zakażenie H. pylori oraz stan po urazie głowy w 2005 r. W uzasadnieniu opinii biegły stwierdził, że odwołujący ma słuch socjalnie wydolny i posiada potencjalną możliwość zatrudnienia przy umiarkowanym stopniu niedosłuchu, kompensowanym aparatem słuchowym. Zdaniem biegłego nie stwierdza się u odwołującego niezdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, może wykonywać dotychczasową pracę, może pracować jako ślusarz, mechanik, oraz w wykonywanej pracy jako spawacz. Biegły wskazał, że jednostronna głuchota nie powoduje całkowitej niezdolności do pracy. Ubezpieczony nie utracił zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Może pracować zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji. Biegły wskazał, że jednostronna głuchota u odwołującego nie powoduje całkowitej niezdolności do pracy, uszkodzenie narządu słuchu nie niesie ze sobą szczególnych ograniczeń w wyborze i wykonywaniu zawodu. Dodał, że ubezpieczony nie powinien być wyłączony z czynnego zarobkowania.

Zgodnie z postanowieniem z dnia 25.02.2020 r. Sąd powołał do wydania opinii również biegłych z zakresu chorób wewnętrznych-diabetologii, kardiologii i medycyny pracy, z tym, że postanowieniem z 19.08.2021 r. na podstawie art. 240 § 1 k.p.c. zmienił postanowienie dowodowe z dnia 25 lutego 2020 r. w ten sposób, że zobowiązał biegłych również do wypowiedzenia się czy istnieją podstawy do przyjęcia, że odwołujący był osobą niezdolną do pracy już od 18.06.2005 r. tj. od dnia wypadku, jeśli tak to w jakim okresie i czy była to niezdolność częściowa czy całkowita.

Biegli sądowi z zakresu chorób wewnętrznych-diabetologii, kardiologii i medycyny pracy rozpoznali u odwołującego: pierwotną obustronną gonartrozę, zwyrodnienie kolana prawego II/III stopień, uszkodzenie degeneracyjne MM, stan po artroskopii kolana prawego 2005 r. (usunięcie torbieli B.) i 2018 r., pourazową artrozę stawu skokowego prawego po przebytym złamaniu podudzia prawego, stan po urazie czaszkowo-mózgowym z przebytym złamaniem podstawy czaszki 2005 r., pourazową głuchotę ucha lewego i niedosłuch ucha prawego, nadciśnienie tętnicze, stabilną chorobę wieńcową, bóle i zawroty głowy pochodzenia naczyniowego, nadżerki błony śluzowej żołądka i dwunastnicy, przerost gruczołu krokowego i nadreaktywność pęcherza moczowego, zaburzenia osobowości, nieokreślone organiczne zaburzenia osobowości i zachowania spowodowane dysfunkcją mózgu, przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, stan po odmie urazowej prawostronnej. W konkluzji biegli orzekli, że J. P. jest osobą trwale całkowicie niezdolną do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy. Całkowitą niezdolność do pracy przyznano od 26.04.2018 r. od daty przyznania niezdolności przez Komisję Lekarską ZUS w W.. Biegli wskazali, że całkowita niezdolność do pracy została przyznana przez Komisję Lekarską ZUS przy badaniu bezpośrednim od 26.04.2018 r. od daty wykonania USG kolana prawego). W uzasadnieniu opinii biegli stwierdzili, że odwołujący ma uogólnione zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe stawów i kręgosłupa. J. P. miał przyznaną częściową niezdolność do pracy od 14.01.2006 r. do 14.01.2007 r.; następnie miał przyznaną 13.12.2017r. przez Lekarza Orzecznika ZUS częściową niezdolność do pracy od 22.05.2013 r. do 31.12.2020 r. (k.16). Niezdolność pozostaje w związku z narządem ruchu. 19.09.2018 r. Komisja Lekarska ZUS w W., stwierdziła, że aktualny stopień upośledzenia funkcji organizmu uzasadnia orzeczenie całkowitej niezdolności do pracy do 31.07.2020 r. od 26.04.2018 r. (data badania USG kolana P). Zdaniem biegłych sądowych ubezpieczony ma zmiany zwyrodnieniowe stawów kolanowych, zwłaszcza prawego stawu kolanowego, zmiany zwyrodnieniowe stawu skokowego prawego. W USG stawu skokowego prawego zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe z niestabilnością stawu, co ogranicza w znacznym stopniu zdolność do pracy w wyuczonym i wykonywanym zawodzie. Porusza się przy pomocy kul łokciowych, chodzi utykając na nogę prawą. Biegli zwrócili uwagę, że odwołujący ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe od 25.04.2006 r., co wskazuje, że już w 2006 r. miał znacznie ograniczoną sprawność organizmu, był niezdolny do pracy lub zdolny do wykonywanie pracy w warunkach pracy chronionej. Symbol niepełnosprawności 05-R 03-L. W ocenie biegłych sądowych J. P. jest trwale całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej. Całkowita niezdolność do pracy zarobkowej istnieje od 26.04.2018 r., natomiast częściowa niezdolność do pracy zarobkowej istniała od 18.06.2005 r. tj. od daty wypadku samochodowego.

Do powyższej opinii zastrzeżenia złożyli pełnomocnicy obu stron. Pełnomocnik odwołującego wskazał, na wyraźne żądanie odwołującego, wnosił o ustalenie całkowitej, a nie częściowej niezdolności do pracy od dnia wypadku. Związany żądaniem odwołującego, pełnomocnik wniósł również o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłych z zakresu urologii, kardiologii i diabetologii oraz dopuszczenie dowodu z opinii biegłych z zakresu pulmonologii i anestezjologii. Pełnomocnik wskazał jednocześnie, że w/w wnioski pozostawia do uznania sądu wskazując jedynie, że takie są żądania samego odwołującego.

Pełnomocnik organu rentowego w złożonych zastrzeżeniach podniósł, że nie zgadza się z opinią biegłych w zakresie ustalenia trwałej niezdolności do pracy, stojąc na stanowisku, że bardziej właściwe byłoby orzeczenie okresowej niezdolności do pracy. Pełnomocnik ZUS podniósł także, że nie zgadza się również z przyjętą przez biegłych datą powstania częściowej niezdolności do pracy. Podniósł, że istnieje prawomocne orzeczenie lekarza orzecznika z 3.07.2014 r. z datą powstania częściowej niezdolności do pracy 22.05.2013 r. i komisja lekarska nie mogła określić innej daty, ponieważ orzeczenia byłyby sprzeczne. Wskazując na powyższe organ rentowy wniósł o zobowiązanie biegłych do wydania opinii uzupełniającej.

Sąd Okręgowy postanowił na mocy art. 235² § 1 pkt. 5 k.p.c. pominąć powyższe wnioski dowodowe pełnomocników stron uznając, iż zmierzają one jedynie do przedłużenia postępowania, a sporne okoliczności w sprawie zostały już wyjaśnione.

Sąd Okręgowy, odnosząc się do opinii biegłych sądowych wydanych w przedmiotowej sprawie, doszedł do przekonania, że należy podzielić ich wywody
i wnioski. Podkreślić jednakże należy, biegli z zakresu laryngologii, urologii i neurologii, w odrębnie wydanych opiniach, wypowiadali się jedynie w zakresie schorzeń odwołującego objętych wyłącznie ich specjalizacjami. Nie oceniali więc kompleksowo i całościowo stanu zdrowia odwołującego w kontekście jego zdolności do pracy. Ponadto bazowali oni na aktualnej ocenienie stanu zdrowia odwołującego. Tymczasem w niniejszej sprawie poza sporem było, że odwołujący jej aktualnie całkowicie niezdolny do pracy. Sporna była jedynie data powstania niezdolności i jej stopień. W tym kontekście kluczowa dla rozstrzygnięcia była opinia łączna wydana przez biegłych sądowych z zakresu kardiologii, chorób wewnętrznych-diabetologii oraz medycyny pracy. Opinia, ta została wydana przez biegłych lekarzy, po dokonaniu dogłębnej analizy zebranej w sprawie dokumentacji medycznej odwołującego, co wynika jednoznacznie z jej obszernego uzasadnienia. Dopiero w tej opinii biegli kompleksowo ocenili wpływ wszystkich schorzeń odwołującego na jego niezdolność do pracy. Zarówno rozpoznanie, a w szczególności wnioski biegłych są rzeczowe, spójne, logiczne i przekonujące. Wynika z niej, że J. P. już od dnia wypadku tj. od dnia 18.06.2005 r. do 25.04.2018 r. był częściowo niezdolny do pracy, a od 26.04.2018 r. jest trwale całkowicie niezdolny do pracy.

Sąd nie podzielił zastrzeżeń pełnomocnika organu rentowego, z których wynika, że skoro istnieje prawomocne orzeczenie lekarza orzecznika z dnia 3.07.2014 r. z datą powstania częściowej niezdolność do pracy 22.05.2013 r., to nie można ustalić innej daty, ponieważ orzeczenia byłyby sprzeczne. Podkreślić należy, że orzeczenia orzeczników ZUS w zakresie określenia daty powstania niezdolności do pracy u odwołującego, począwszy od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 3.07.2014 r. nie były poddawane kontroli sądowej. W sprawie o sygn. IIII U 747/14, jak toczyła się przez tutejszym Sądem, wynikało to z faktu, że odwołujący nie zaskarżył orzeczenia lekarza orzecznika, co skutkowało związaniem sądu datą określoną przez lekarza orzecznika, a w kolejnych sprawach wobec niezaskarżenia odmownych decyzji ZUS w przedmiocie prawa do renty. W ocenie Sądu o powadze rzeczy osądzonej można byłoby mówić wówczas gdyby kwestia prawidłowości orzeczenia lekarza orzecznika bądź komisji lekarskiej ZUS zostałaby poddana kontroli przez sąd i przesądzona prawomocnym wyrokiem, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Reasumując powyższe, Sąd w niniejszej sprawie ustalił, że J. P. od 18.06.2005 r. do 25.04.2018 r. był częściowo niezdolny do pracy, a od 26.04.2018 r. jest trwale całkowicie niezdolny do pracy. Przy tak ustalonej dacie powstania niezdolności do pracy nie budzi wątpliwości, że odwołujący spełnia kwestionowane przez ZUS przesłanki z art. 57 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Staż pracy w ostatnim dziesięcioleciu liczonym do tej daty wynosi 6 lat, 11 miesięcy i 12 dni. Niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie winien znaleźć zastosowanie cyt. wyżej art. 61 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Odwołujący był uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w okresie od 14.01.2006 r. do 31.12.2007 r. Skoro po tej dacie odwołujący był nieprzerwanie niezdolny do pracy, prawo do renty winno być mu przywrócone.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Okręgowy w oparciu o art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. dokonał zmiany zaskarżonej decyzji i przyznał odwołującemu się prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 1.06.2018 r. na stałe.

W apelacji od tego wyroku wywiedzionej organ rentowy zaskarżył w części przyznającej świadczenie i zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 57 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1, 2, 3 oraz 13 ust. 1 i art. 61 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (j. t. Dz. U. z 2021 r., poz.291 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż J. P. spełnia przesłanki do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w okresie do dnia 1.06.2018 r. na stałe z uwagi na istnienie w okresie od 18.06.2005 r. do 25.04.2018 r. częściowej niezdolności do pracy, a od 26.04.2018 r. całkowitej niezdolności do pracy,

2. naruszenie zasad prawa procesowego, tj.: art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 i 2 1 k.p.c. art. 286 1 k.p.c. poprzez nienależyte rozważenie zebranego materiału dowodowego, tj. opinii lekarza orzecznika ZUS i Komisji Lekarskiej ZUS, opinii dwóch biegłych laryngologów, neurologa, urologa oraz opinii zespołu biegłych sądowych kardiologa, specjalisty medycyny pracy i chorób wewnętrznych oraz diabetologii i bezzasadne uznanie wniosków i rozpoznania z tej ostatniej opinii za rzeczowe, spójne, logiczne i przekonywujące, w sytuacji, gdy nie zawiera ona należytego uzasadnienia dla orzeczenia częściowej i całkowitej niezdolności do pracy odwołującego się.

Czyniąc powyższe zarzuty apelacja wnosi o dokonanie zmiany zaskarżonego wyroku w części zaskarżonej poprzez oddalenie odwołania.

W apelacji zawarto też wniosek dowodowy o powołanie biegłego sądowego z zakresu ortopedii w celu ustalenia, czy odwołujący jest niezdolny do pracy, w jakim stopniu i od jakiej daty, z uwagi, iż na orzeczeniu Sądu Okręgowego zaważyła ocena ortopedycznych schorzeń odwołującego, które nie podlegały ocenie biegłego – lekarza specjalisty z tej dziedziny. Zgłoszenie wniosku na tym etapie organ uzasadniał tym, że potrzeba zgłoszenia takiego wniosku dowodowego pojawiła się ww. środka dowodowego, tj. po przenalizowaniu uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego i motywów rozstrzygnięcia.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje

Apelacja jest zasadna

Przede wszystkim w sprawie trzeba przyjąć, że Sąd Okręgowy poczynił niewystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy ustalenia faktyczne, co rzutowało bezpośrednio na możliwość wydania prawidłowego wyroku w sprawie, co dotyczy szczególności możliwości procesowych przyjęcia daty powstania niezdolności do pracy. Niniejsza sprawa nie została wszczęta wnioskiem do organu rentowego w trybie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504) regulującego zmiany prawomocnej decyzji, lecz kolejnym wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności. W sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (por. w tym zakresie postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r. II UZ 52/99 OSNP 2000/15/601, wyrok SN z dnia 11 listopada 1999 r., II UKN 204/99, OSNAPiUS 2001, nr 5, poz. 169; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2008 r. II UK 346/07, Lex nr 818591; wyrok SN z dnia 25 lutego 2009 r. II UK 221/08 OSNP 2010/19-20/242). Oznacza to zakreślenie zakresu rozpoznania niniejszej sprawy, nie jako sprawy wznowieniowej lecz jako sprawy w ramach kolejnego wniosku o rentę (na przyszłość).

W świetle obszernych akt rentowych w dniu 20 stycznia 2017 r. odwołujący złożył wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy, który organ rentowy załatwił decyzją odmowną z dnia 29 marca 2017 r. (k.14), bez przeprowadzenia badania orzeczniczego, bowiem albo odwołujący nie był dostępny w domu, gdy tam lekarz orzecznik się udał, albo odmówił zgłoszenia się na badania do organu (k. 10 akt rentowych). Kolejny wniosek o rentę złożony do protokołu w organie rentowym w dniu 6 października 2017 r. uruchomił postępowanie orzecznicze i w dniu 15.06.2017 r. lekarz orzecznik stwierdził istnienie u odwołującego częściowej niezdolności do pracy na okres od 22.05.2013 r. do 32.12.2020 r. (k.16 a.r. orzeczenie). Wobec niewniesienia sprzeciwu od tej decyzji organ rentowy wydał w dniu 4 sierpnia 2017 r. kolejną decyzję odmowną (k. 20). Jako kolejny wniosek organ rentowy potraktował wniosek ubezpieczonego z dnia 27 czerwca 2018 r. nadesłany e-mail i przekazany organowi za pośrednictwem Sądu Okręgowego, do którego go skarżący nadał (akta 028038894). W następstwie rozpoznania tego wniosku przeprowadzono postępowanie orzecznicze, i w dniu 25.07.2018 r. lekarz orzecznik ZUS uznał odwołującego za całkowicie niezdolnego do pracy w okresie od 26.04.2018 r. do 31.07.2020 r., a w okresie od 22.05.2013 r. do 25.04.2018 r. za częściowo niezdolnego do pracy (orzeczenie z 25.07.2018 r.), a ustalenia takie co do niezdolności do pracy potwierdziła komisja lekarska ZUS. W następstwie tych orzeczeń lekarza orzecznika i komisji lekarskiej ZUS zapadła decyzja odmowna z dnia 26 września 2018 r. będąca przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie.

Wbrew twierdzeniom Sądu Okręgowego nie ma takiej dowolności i swobody w postępowaniu przez sądem z odwołania od decyzji w przyjmowaniu daty powstania niezdolności do pracy, jeżeli datę tę określoną w poprzednim postępowaniu zamkniętym wydaniem decyzji lub wyroku w następstwie odwołania od tej decyzji, jeżeli miała ona znaczenie dla rozstrzygnięcia. W przypadku odwołującego w tym zakresie trzeba dostrzec, że wyrokiem z dnia 30 marca 2006 r. Sąd Okręgowy przyznał mu prawo do renty na okres od 14.01.2006 r. do.13.01.2007 r. (wyrok k. 30 III U 1395/05). Z akt rentowych (k. 93) wynika też, że organ rentowy przyznał odwołującemu się decyzją z dnia 29 stycznia 2007 r. prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy na okres od 01.02.2007 r. do 31.12.2007 r. co niewątpliwie wiąże w niniejszym postępowaniu co do istnienia niezdolności do pracy tego stopnia w tym okresie. W okresie późniejszym jednak niezdolność ta ustała. I tak decyzją z dnia 29 stycznia 2008 r. (k.120 a.r.) odmówiono odwołującemu prawa do renty na dalszy okres z powodu braku niezdolności do pracy, a odwołanie od tej decyzji Sąd Okręgowy oddalił w dniu 20 listopada 2008 r. w sprawie III U 210/08 (k. 134 a.r.). Kolejny wniosek o rentę złożony w dniu 13.05.2014 r. (k. 1 a.r. nr (…)) doprowadził do wydaniu decyzji odmownej w dniu 31 lipca 2014 r. (k.76), której wydanie poprzedziło orzeczenie lekarza orzecznika z dnia 3 lipca 2014 r. (k.81) stanowiące jej podstawę, w którym przyjęto powstanie niezdolności pracy od 22.05.2013 r. i jej trwanie do 31.07.2016 r. Wyrokiem z dnia 7 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce oddalił odwołanie od tej decyzji w sprawie III U 747/14, a Sąd Apelacyjny oddalił apelację od tego wyroku w dniu 11 lutego 2016 r. w sprawie III AUa 842/15 ( por. k.126 tych akt zażądanych przez Sąd Apelacyjny). Uwzględniając te wyroki przyjąć trzeba, że brak było niezdolności do pracy u odwołującego w okresie od 1.01.2008 r. do 21.05.2013 r. Nie są zatem trafne ustalenia Sądu Okręgowego, że stwierdzony brak niezdolności we wspomnianym okresie nie był przedmiotem kontroli sądowej, bo był i to nawet w dwóch sprawach i w dwóch instancjach w przypadku decyzji z dnia 3 lipca 2014 r. Nie jest zatem procesowo dopuszczalne w niniejszym postępowaniu przyjęcie w podstawie faktycznej orzeczenia istnienia niezdolności do pracy w okresie 1.01.2008 r. do 21.05.2013 r., bez przeprowadzenia postępowania o wznowienie postępowania sądowego w trybie art. 399 i n. k.p.c. lub postępowania wznowieniowego od decyzji u podstaw, których leżał przyjęty za ich podstawę brak niezdolności do pracy odwołującego w tym okresie, w trybie art. 114 ustawy. W sprawie niniejszej Sąd nie mógł czynić zatem ustaleń podważających przedmiotowe prawomocne wyroki (i decyzję), bo doprowadziło do obrazy art. 366 k.p.c. , zgodnie z którym wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami oraz do obrazy art. 365 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W sprawach o rentę powaga rzeczy osadzonej ma nieco innych charakter, że trzeba ją wiązać z zasadami orzekania w tych sprawach, gdzie przedmiot postępowania wyznacza decyzja organu rentowego. Prezentowany jest zatem pogląd w orzecznictwie, że powaga rzeczy osadzenie nie tyle wiąże się z wydaniem prawomocnego wyroku co z chwilą wydania decyzji, jeżeli sąd nie badał istnienia niezdolności po wydaniu decyzji (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 12 października 2017 r., I UK 426/16; z dnia 20 stycznia 2011 r., I UK 239/10,LEX nr 738532, z dnia 12 sierpnia 2015 r., I UK 477/14; LEX nr 1809873). W praktyce jej opinie zlecane biegłym w toku postępowania dotyczące stanu zdrowia zawsze zawierają ocenę istnienia tej niezdolności do pracy do dnia badania i na przyszłość (jeżeli stwierdzono istnienie niezdolności).

W sprawie III U 210/08, w której Sąd Okręgowy oddalił odwołanie w dniu 20 listopada 2008 r. k. 134 a.r.), niezdolność do pracy odwołującego oceniały w dwóch opiniach (…) zespoły biegłych lekarzy (z zakresu neurologii, ortopedii, psychiatrii, laryngologii por. odpisy postanowienia sądu i opinii w aktach rentowych nr 5078653 cz. lekarska). W obu tych opiniach nie stwierdzono w tym czasie niezdolności do pracy. Nawet jeżeli zakres powagi rzeczy osądzonej odnieść co do okresu między złożonym wnioskiem a datą decyzji, brak niezdolności do pracy w powyższych sprawach III U 210/08 i III U 747/14, był potwierdzany następnymi decyzjami odmownymi, wydawanymi po badaniach orzeczników, w których powstanie częściowej niezdolności do pracy przyjmowano do 21.05.2013 r. Konstatując zatem w sprawie niedopuszczalne było przyjęcie istnienia niezdolności do pracy odwołującego w okresie od 1.01.2008 r. do 21.05.2013 r., wobec istnienia w tym zakresie prawomocnych decyzji i wyroków opartych na braku jej istnienia w tym okresie. Niezależnie zatem od wywodów opinii, nie opartej przy tym na żadnych nowych dowodach, nie można było w sprawie czynić ustaleń podważających te wyroki.

Przyjęcie zaś prawidłowej daty powstania niezdolności do pracy od dnia 22 maja 2013 roku powoduje, iż odwołujący nie spełnia koniecznych warunków do nabycia prawa do renty:

– nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2 ustawy tj. nie posiada wymaganych 5 lat okresów składkowych w okresie 10-letnim poprzedzających powstanie niezdolności lub złożenie wniosku ; ma takich okresów zaledwie 2 lata, 4 miesiące i 26 dni, gdy chodzi o dziesięciolecie poprzedzające powstanie niezdolności, a w przypadku okresu 10 lat poprzedzających zgłoszenie wniosku posiada jedynie staż pracy 12 dni;

– nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy tj. nie posiada wymaganych niezdolności nie powstała okresie ubezpieczenia ani przed upływem 18 miesięcy od ich ustania.

W świetle powyższego wywodu prowadzenie postepowania dowodowego z opinii biegłych było zbędne w sprawie, wobec istnienia powagi rzeczy osądzonej. Sąd bowiem rozpoznając niniejszą sprawę powinien był przyjąć brak niezdolności w okresie od 1.01.2008 r. do 21.05.2013 r., tak jak kwestię tę przyjęto to w prawomocnych, wcześniejszych wyrokach i decyzjach. W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się ta sama kwestia, nie może ona być już ponownie badana. Związanie orzeczeniem oznacza zatem zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2014 r., III UK 115/13, LEX nr 1554419 i powołane w nim orzeczenia). Niezależnie od tego trzeba marginalnie zauważyć, iż wydanych w sprawie opinii biegli nie przyjmowali istnienia niezdolności do pracy przed 22 maja 2013 r. :

– biegła A.E. P. z zakresu otolaryngologii i foniatrii (k. 127);

– biegły R. Z. z zakresu neurologii (k. 137);

– biegły R. Ł. z zakresu urologii (k. 175);

– biegły T.K. S. z zakresu otolaryngologii (k. 278).

Niezdolność sprzed 22.05.2013 r. od dnia od 18.06.2005 r. tj. od dnia wypadku, została przyjęta natomiast w opinii wydanej przez biegłych z zakresu chorób wewnętrznych-diabetologii, kardiologii i medycyny pracy, co ciekawe biegli przyjmując te niezdolność powoływali się na zmiany zwyrodnieniowa stawowo kolanowych, – poza granicami swoich specjalizacji i odwoływali się też do stwierdzonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od 25.04.2006 r.

W tym zakresie zauważyć trzeba, że zaświadczenie o stopniu niepełnoprawności z dnia 20.07.2009 r. stwierdzające umiarkowany stopień tejże niepełnosprawności znajdowało się w aktach rentowych (k. 65 dotyczących postepowania w sprawie od decyzji z dnia 31.07.2014 r. (sygn. akta III U 747/14 zażądanych przez Sąd Apelacyjny) jak w samach tych aktach (k. 42 tych akt koperta). Dodać też trzeba, że w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że w sprawach o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustalenie wstecznej daty jej powstania, istotne znaczenie ma dokumentacja lekarska, pochodząca z okresu, na który ma być ustalona ta data lub okres (por. tym zakresie wyroki Sądu Najwyższego : z dnia 6 września 1995 r., II URN 32/95, OSNAPiUS 1996/6/87; z dnia 8 listopada 1995 r., II URN 40/95 ,OSNAPiUS 1996/11/159; z dnia 24 stycznia 1996 r., II URN 59/95,OSNAPiUS 1996/13/190; z dnia 6 czerwca 1997 r., II UKN 169/97, OSNAPiUS 1998/8/253; z dnia 27 maja 1998 r. II UKN 71/98,OSNP 1999/12/404; z dnia 9 grudnia 1997 r., II UKN 385/97, OSNAPiUS 1998/19/583; z dnia 6 grudnia 1996 r., II UKN 31/96,OSNAPiUS 1997/ 14/259; z dnia 4 marca 1998 r. , II UKN 534/97, OSNP 1999/4/146; z dnia 5 czerwca 2001 r., II UKN 404/00 , LEX nr 1212634; z dnia 19 lipca 2001 r., II UKN 495/00, LEX nr 1191290; z dnia 17 maja 2001 r. II UKN 365/00, OSNP 2003/3/74). Odwołanie się jednak przez biegłych sądowych do dokumentu wprawdzie pochodzącego z 2009 r., ale znanego organowi rentowemu i biegłym sądowym i sądowi w sprawach zakończonych prawomocnymi wyrokami, korzystającymi z powagi rzeczy osądzonej – nie mogło odnieść skutku.

Procesowe przeszkody do prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia daty powstania niezdolności do pracy powoduje, iż wniosek dowodowy organu zawarty w apelacji o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego ortopedy (właściwego do schorzenia, które biegli uznali za podstawę swego orzeczenia) podlegał pominięciu na zasadzie art. 235² § 2 pkt 3 i 5 k.p.c.

Wobec niespełniania przez odwołującego koniecznych przesłanek nabycia prawa do renty Sąd Apelacyjny na zasadzie art. 386 §1 k.p.c. dokonał stosownej zmiany zaskarżonego wyroku

O kosztach pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie § 2, §3, §4 ust.3 i §16 ust.1 pkt 2. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2015.1800) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. SK 66/19 (OTK-A 2020/13) stwierdzającego niekonstytucyjność dyferencjacji stawek adwokackich wyłącznie z uwagi na sposób ustanowienia w sprawie z urzędu.