Praca kierowcy ciężarówki w szczególnych warunkach a prawo do emerytury – III AUa 51/13 – wyrok z uzasadnieniem

W Portalu Orzeczeń Sądów Powszechnych opublikowano wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku w sprawie o sygn. akt III AUa 51/13. Sprawa dotyczyła prawa do emerytury oraz zaliczenia do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia jako kierowca samochodów ciężarowych powyżej 3,5 tony. W składzie orzekającym uczestniczyli SSA Marek Szymanowski jako przewodniczący i sprawozdawca, SA Alicja Sołowińska oraz SA Maria Jolanta Kazberuk. Uzasadnienie zostało sporządzone niestarannie. Poniżej znajduje się treść wyroku wraz z uzasadnieniem, z zachowaniem oryginalnej pisowni i błędów.

Sygn.akt III AUa 51/13

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 lipca 2013 r.

`r`n

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

`r`n

w składzie:

`r`n

Przewodniczący: SSA Marek Szymanowski (spr.)

`r`n

Sędziowie: SA Alicja Sołowińska

`r`n

SA Maria Jolanta Kazberuk

`r`n

Protokolant: Magda Gołaszewska

`r`n

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2013 r. w B.

`r`n

sprawy z wniosku J. J.

`r`n

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

`r`n

o prawo do emerytury

`r`n

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

`r`n

od wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

`r`n

z dnia 30 listopada 2012 r. sygn. akt IV U 2764/12

`r`n

oddala apelację.

`r`n

Sygn. akt III A Ua 51/13

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 12 września 2012r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (DZ. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), odmówił J. J. prawa do emerytury, ponieważ nie wykazał on 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy nie uwzględnił do stażu pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia wnioskodawcy w Spółdzielni (…) w O. Oddział w K. od 15 kwietnia 1976 r. do 8 października 1980 r.

`r`n

W odwołaniu od tej decyzji J. J. wnosił o jej zmianę i uwzględnienie do stażu pracy w warunkach szczególnych w/w okresu pracy w Spółdzielni (…) w O. Oddział w K., a w rezultacie przyznanie prawa do emerytury.

`r`n

Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 30 listopada 2012r. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy J. J. prawo do emerytury od 5 września 2012 r., zaliczając wnioskodawcy okresy pracy w Spółdzielni (…) w O. Oddział w K. od 15 kwietnia 1976r. do 8 października 1982 r.

`r`n

Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca złożył wniosek o emeryturę w dniu 5 września 2012r. W postępowaniu przed ZUS wykazał, iż nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego, nie pozostaje w zatrudnieniu, a na dzień 1 stycznia 1999 r. udokumentował okres zatrudnienia wynoszący 25 lat w tym 23 lata 8 m-cy i 21 dni okresów składkowych, 1 m-c i 3 dni okresów nieskładkowych oraz 1 rok 2 m-ce i 6 dni okresów uzupełniających. Za pracę w warunkach szczególnych ZUS uznał zatrudnienie wnioskodawcy w Nadleśnictwie S. od 3 września 1984r. do 31 grudnia 1995r. w charakterze drwala motorowego.

`r`n

Sąd stwierdził, iż wnioskodawca był zatrudniony w Spółdzielni (…) w O. Oddział w K. od 15 kwietnia 1976 r. do dnia 8 października 1982 r. na stanowisku kierowcy samochodów ciężarowych powyżej 3,5 tony. Głównie jeździł S. chłodnią i woził mięso z O. i O., a w razie potrzeby innymi samochodami ciężarowymi powyżej 3,5 tony, tj. Jelczami i S.. Następnie na podstawie zeznań świadków i wnioskodawcy zaliczył ten okres do stażu pracy w warunkach szczególnych. Pominął przy tym dowód z akt osobowych wnioskodawcy. Archiwum nie przesłało bowiem tych akt, a jedynie informację, że w dokumentach osobowych wnioskodawcy nie było jednoznacznego zapisu o tym, że pracował on na samochodach powyżej 3,5 tony.

`r`n

Zdaniem Sądu pierwszej instancji wnioskodawca udowodnił, że w spornym okresie pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych jako kierowca samochodu ciężarowego powyżej 3,5 tony, tj. stanowisku określonym w Dziale VIII pkt 2 Wykazu A załącznika do w/w rozporządzenia.

`r`n

Mając na uwadze treść art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd Okręgowy stwierdził, że dokonane ustalenia dawały podstawę do przyjęcia, że wnioskodawca spełnił warunki do przyznania świadczenia.

`r`n

Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy, który zaskarżył go w całości zarzucił mu naruszenie:

`r`n

1. prawa materialnego, tj. art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na zmianę decyzji z dnia 12 września 2012r. i przyznanie prawa do emerytury od dnia 5 września 2012r. poprzez błędne zaliczenie do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia w Spółdzielni (…) w O., Odział w K. w okresie od dnia 15 kwietnia 1976r. do dnia 8 października 1982r.,

`r`n

2. prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. z uwagi na przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów,

`r`n

3. art. 217 § 2 k.p.c. z uwagi na niewyjaśnienie stanu faktycznego i w trybie art. 162 w zw. z art. 232 k.p.c. ZUS zażądał dopuszczenia dowodu z akt osobowych J. J. ze spornego okresu zatrudnienia Spółdzielni (…) w O. Oddział w K..

`r`n

Wskazując na powyższe, organ rentowy wniósł o: zmianę zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Olsztynie.

`r`n

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

`r`n

Apelacja jest niezasadna.

`r`n

Sąd pierwszej instancji dokonał bowiem prawidłowych ustaleń faktycznych oraz trafnej i odpowiadającej art. 233 § 1 k.p.c. oceny dowodów w przedmiocie prawa wnioskodawcy J. J. do emerytury, na postawie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.

`r`n

Jak wynika z art. 184 ust. 1 w/w ustawy ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27. Z kolei zgodnie z § 4 w/w rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn i posiada wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Zgodnie z § 2 ust. 1 w/w rozporządzenia okresy pracy uzasadniające prawo do wcześniejszego świadczenia emerytalnego to okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywana jest stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 w/w rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy. Brak takiego świadectwa, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, nie wykluczał jednak dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego.

`r`n

Niekwestionowanym było, że J. J. spełnił przesłanki dotyczące wieku, ogólnego stażu ubezpieczenia emerytalnego oraz nieprzystąpienia do OFE. Kwestia sporna dotyczyła zaś rozstrzygnięcia, czy legitymuje się on okresem piętnastu lat pracy w warunkach szczególnych, tj. czy w trakcie zatrudnienia w Spółdzielni (…) w O. Oddział w K. od 15 kwietnia 1976 r. do 8 października 1982 r. wykonywał prace wymienione w wykazie A dział VIII poz. 2 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (prace kierowców samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony, specjalizowanych, specjalistycznych (specjalnych), pojazdów członowych i ciągników samochodowych balastowych, autobusów o liczbie miejsc powyżej 15, samochodów uprzywilejowanych w ruchu w rozumieniu przepisów o ruchu na drogach publicznych, trolejbusów i motorniczych tramwajów).

`r`n

Należało przy tym podkreślić warunek, że praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do w/w rozporządzenia. Taki pogląd wyraził także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 czerwca 2010r. (II UK 21/10). W innym orzeczeniu z dnia 16 czerwca 2009r. (I UK 20/09) stwierdził, że praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki, co wynika wprost z treści art. 32 ust. 2 w/w ustawy. Motyw przyświecający ustawodawcy w stworzeniu instytucji przewidzianej w art. 32 w/w ustawy opiera się na założeniu, że praca wykonywana w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też osoba wykonująca taką pracę ma prawo do emerytury wcześniej niż inni ubezpieczeni. Z kolei w wyroku z dnia 4 czerwca 2008r. (II UK 306/07) uznał, że z przywileju przejścia na emeryturę w niższym wieku emerytalnym, przysługującego pracownikom zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, mogą korzystać wyłącznie pracownicy, którzy byli rzeczywiście zatrudnieni stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szkodliwych warunkach pracy (art. 32 w/w ustawy w zw. z § 2 ust. 1 w/w rozporządzenia). Nie jest zatem dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Od tej reguły istnieją odstępstwa, na które wskazuje orzecznictwo. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy inne prace stanowią integralną część (immanentną cechę) większej całości dającej się zakwalifikować pod pozycję załącznika do w/w rozporządzenia. Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny. Taki pogląd, zaaprobowany w niniejszej sprawie, wyraził również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 kwietnia 2012 r. (II UK 233/11, LEX nr 1216852).

`r`n

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawca w spornym okresie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracę kierowcy samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Mając na uwadze zarzuty zawarte w apelacji, Sąd drugiej instancji uzupełnił jednak materiał dowodowy o akta osobowe wnioskodawcy prowadzone przez Spółdzielnię (…) w O. Oddział w K.. Ocena treści tych akt nie miała jednak wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie. Stąd wbrew stanowisku apelującego, zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji zażądania tych akt nie stanowiło obrazy art. 217 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy wyjaśnił bowiem sporne okoliczności w sprawie w sposób dostateczny do uznania, że wnioskodawca pracował w szczególnych warunkach w Spółdzielni (…) w O. Oddział w K. od 15 kwietnia 1976r. do 8 października 1982r.. Oparł się w tym zakresie na spójnych, logicznych i rzeczowych zeznaniach świadków i wnioskodawcy. Należy za Sądem Najwyższym powtórzyć, że naruszeniem art. 217 § 2 k.p.c. może być jedynie nieprzeprowadzenie zawnioskowanego przez stronę dowodu na okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i jeszcze niewyjaśnione (postanowienie SN z dnia 15 lutego 2012r., I PK 130/11, LEX nr 1215258). Sąd nie musi przeprowadzić dowodu zgłoszonego przez stronę, jeżeli uzna, że okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione (art. 217 § 2 k.p.c.). Kontrola trafności tej oceny jest możliwa w postępowaniu odwoławczym i nie jest zależna od zgłoszenia zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c. Skoro sąd rozstrzyga sprawy jako zadanie ustrojowe (art. 45 ust. 1 i 177 Konstytucji), to nie może być co do zasady krępowany w dopuszczaniu dowodu z urzędu, co obejmuje ocenę, czy dowód jest konieczny i jakie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia; takie samo prawo przysługuje sądowi pierwszej i drugiej instancji. Sąd pierwszej instancji może nie uwzględnić wniosków dowodowych, co nie oznacza, iż sąd drugiej instancji jest tym związany, gdy strona nie wniesie zastrzeżeń w trybie 162 k.p.c. (wyrok NS z dnia 2 lipca 2009r., I UK 37/09, LEX nr 529678).

`r`n

Z akt osobowych J. J. prowadzonych przez Spółdzielnię (…) w O. Oddział w K. wynikało, że w spornym okresie pracował on właśnie jako kierowca samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Świadczył o tym znajdujący się w tych aktach angaż z dnia 9 listopada 1981 r. wskazujący na to, że pracodawca podwyższył wnioskodawcy od dnia 1 listopada 1981 r. stawkę za obsługę agregatu chłodniczego. Takie agregaty były montowane w samochodach ciężarowych chłodniach o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony i takim samochodem jeździł w spornym okresie wnioskodawca.

`r`n

Należy zaznaczyć, że świadkowie D. H. (k. 12v) i T. D. (k. 12v) spójnie stwierdzili – jak dostrzegł także Sąd Okręgowy – że wnioskodawca pracował w spornym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu w charakterze kierowcy samochodów ciężarowych o dopuszczalnym ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Jeździł samochodem chłodnią marki (…) i innymi samochodami ciężarowymi o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony. Przewoził mięso, mleko i chleb, np. z O. do O.. Ich zeznania korespondowały z twierdzeniami J. J. (k. 13), który podał, że był kierowcą w/w samochodów. Jeździł głównie chłodnią, przewożąc mięso i dostarczając towar do sklepów.

`r`n

Mając na uwadze zeznania świadków i wnioskodawcy, a także teść akt osobowych należało podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wnioskodawca wykonywał w spornym okresie obowiązki kierowcy samochodów o ciężarze całkowitym powyżej 3,5 tony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych. Stąd zaistniały podstawy do doliczenia do jego stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w Spółdzielni (…) w O. Oddział w K. od 15 kwietnia 1976 r. do 8 października 1982 r., a tym samym do przyznania wnioskodawcy emerytury, na podstawie art. 184 ust. 1 w/w ustawy w zw. z § 4 w/w rozporządzenia.

`r`n

Dlatego też, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 385 k.p.c.